काठमाडौं । सियोलले प्योङ्याङले ब्यालिस्टिक मिसाइल परीक्षण गरेको केही घण्टापछि नै उत्तर कोरियाले एआई (कृत्रिम बुद्धिमत्ता) प्रयोग गरिएको मध्यम दूरीको रणनीतिक क्षेप्यास्त्र शनिबार परीक्षण गरेको पुष्टि गरेको छ।

गैर-सैनिक क्षेत्रमा भएको विस्फोटमा तीन दक्षिण कोरियाली सैनिक घाइते भएको घटनाका लागि उत्तर कोरिया जिम्मेवार रहेको भन्दै सियोलले प्योङ्याङलाई क्षमायाचना गर्न दबाब दिइरहेकै बेला यो थप परीक्षण भएको हो। तर प्योङ्याङले भने उक्त घटनामा आफ्नो संलग्नता नरहेको जनाएको छ।

‘नीच’ अभिव्यक्ति, तनाव थप चर्किंदो

प्योङ्याङले गत महिनाको विस्फोटको जिम्मेवारी अस्वीकार गर्दै शुक्रबार दक्षिण कोरियालाई “नीच” भन्दै त्यस्तो अभिव्यक्ति नदिन चेतावनी दिएको थियो। यसले संवाद पुनः सुरु गर्न खोजिरहेको सियोलको नागरिक नेतृत्वको प्रयासलाई कमजोर बनाएको विश्लेषकहरूको भनाइ छ।

७०० किलोमिटरभन्दा बढी उड्यो मिसाइल

शनिबार बिहानै दक्षिण कोरियाको प्रमुख संयुक्त सैन्य कार्यालयले आफ्नो सेनाले जापान सागर (पूर्वी समुद्र) तर्फ उत्तर कोरियाको वोन्सान क्षेत्रबाट ब्यालिस्टिक मिसाइल प्रक्षेपण भएको पत्ता लगाएको जनाएको थियो। “दक्षिण कोरिया, अमेरिका र जापान उत्तर कोरियाली ब्यालिस्टिक मिसाइलबारे नजिकबाट सूचना आदानप्रदान गर्दै बलियो रक्षा अवस्था कायम राखिरहेका छन्,” कार्यालयले थपेको थियो। उक्त मिसाइल ७०० किलोमिटरभन्दा बढी उडेको बताइएको छ।

‘सकिने उपाय नै छैन’ : किम यो जोङको दाबी

केही घण्टापछि उत्तर कोरियाली नेता किम जोङ उनकी बहिनी किम यो जोङले बिहान प्रक्षेपण गरिएको मिसाइललाई ‘मध्यम-दूरीको रणनीतिक मिसाइल’ भनेर बताइन्। उक्त प्रक्षेपास्त्र ‘कम उचाइमा उडानको मार्ग परिवर्तन गर्न सक्षम’ रहेको र त्यसमा ‘एआई प्रविधि प्रयोग गरिएको’ उनले दाबी गरिन्, यद्यपि एआईको प्रयोगबारे थप विवरण भने उनले खुलासा गरिनन्।

यसको अर्थ “मिसाइलको आक्रमणबाट बच्ने कुनै उपाय नहुने” र “कम्तीमा केही वर्षसम्म” विश्वको कुनै पनि मुलुकले त्यस्तो प्रविधि हासिल गर्न नसक्ने उनले दाबी गरिन्। उनको यो वक्तव्य किम जोङ उनले गत महिना देशका हतियार प्रणालीमा “कृत्रिम बुद्धिमत्ताको स्तर बढाउनुपर्ने” आवश्यकता औंल्याएको टिप्पणीको केही समयपछि नै आएको हो।

“दक्षिण कोरियाले ‘तरङ्ग (वेभ) जस्तो उडानको स्वरूप’ प्रयोग गर्दा पहिलो बिन्दुबाटै लक्ष्य पछ्याउन असफल भएको” किम यो जोङले दाबी गरिन्।

रुसी सहयोगको शंका

विश्लेषकहरूका अनुसार युक्रेनविरुद्धको युद्धमा रुसलाई सैनिक पठाएबापत प्राप्त रुसी सैन्य सहयोगको प्रतिफलस्वरूप उत्तर कोरियाले आफ्नो मिसाइल प्रविधि तीव्र गतिमा विकास गरिरहेको हुनसक्छ।

“एआई विश्वभर सैन्य प्रविधिमा बढ्दो रूपमा समावेश हुँदैछ, र ब्यालिस्टिक मिसाइल पनि यसबाट अछुतो छैनन्,” सियोलस्थित कोरिया सैन्य मामिला संस्थानका वरिष्ठ अनुसन्धाता होङ सुङ-प्योले एएफपीलाई बताए। “एआईले लक्ष्य पहिचान र प्रक्षेपण सञ्चालनमा सहयोग पुर्‍याउन सक्छ। युक्रेन र इरानका युद्धहरूले एआईलाई ड्रोन र मिसाइलसँग जोड्दा तिनको प्रभावकारिता कसरी बढ्छ भन्ने देखाइसकेका छन्,” उनले थपे।

तर उत्तर कोरियाको मिसाइल क्षमतासम्बन्धी दाबी पूर्ण रूपमा सही हो भनी निष्कर्ष निकाल्न अझै हतार भएको होङले बताए। “अग्रणी सैन्य शक्तिहरूको तुलनामा उत्तर कोरियाको मिसाइल प्रविधि विशेष रूपमा उन्नत छैन,” उनले भने। “टर्मिनल चरणमा नै गति परिवर्तन गर्ने मिसाइलहरूलाई रोक्न गाह्रो हुन्छ, तर यसको अर्थ तिनले पूर्ण सटीकताका साथ लक्ष्यमा हिर्काउन सक्छन् भन्ने होइन,” उनले थपे।

बारुदी सुरुङको विवाद

सियोल र अमेरिकाको नेतृत्वमा रहेको संयुक्त राष्ट्रसंघीय कमान्डले गत महिना ‘डीएमजेड’ (असैनिक क्षेत्र) भित्रको विस्फोट दक्षिण सीमापारि उत्तर कोरियाले राखेका बारुदी सुरुङका कारण भएको निष्कर्ष निकालेको थियो।

सन् २०२४ मा नेता किम जोङ उनले दक्षिण कोरियालाई आफ्नो देशको “मुख्य शत्रु” घोषणा गरेपछि सीमा स्थायी रूपमा बन्द गर्ने प्रयासअन्तर्गत उत्तर कोरियाली सेनाले सीमामा बारुदी सुरुङ र ट्याङ्करोधी अवरोधकहरू राखेको हो। दक्षिण कोरियाका रक्षामन्त्री काङ सिन-चुलका अनुसार तीन सैनिक घाइते बनाएको विस्फोटका लागि जिम्मेवार बारुदी सुरुङहरू प्योङ्याङको सीमा सुदृढीकरण कार्यकै भाग मानिएको छ।

संवादको आह्वान, तर जवाफमा फेरि उपहास

दक्षिण कोरियाका नरमपन्थी राष्ट्रपति ली जे-म्युङले सेनाले माफी माग्न गरेको मागको भोलिपल्ट पनि प्योङ्याङलाई पुनः संवादमा फर्कन आग्रह गर्नुभएको छ। तर किम यो जोङले शुक्रबार सियोललाई पुनः “साँच्चिकै नीच” भन्दै विस्फोटको दोष अस्वीकार गरिन्।

उनले राष्ट्रपति लीको पछिल्लो आग्रहलाई “सबैले हेर्नुपर्ने नाटकको चरमबिन्दु” भन्दै उपहास गर्दै दक्षिण कोरियाको सेनाले माफी मागेको कुरालाई “एकदमै हाँस्यास्पद” बताइन्। प्योङ्याङको बारुदी सुरुङ विस्फोटको विषयमा सियोलले गर्न सक्ने “हरेक कुराका लागि तयार” रहेको चेतावनी पनि किमले दिइन्।

यी टिप्पणीको केही घण्टापछि भोलिपल्ट बिहानै नै प्योङ्याङले मिसाइल प्रक्षेपण गरेको हो।

‘सद्भावनाको जवाफमा टकराव’ : विश्लेषक

विश्लेषकहरूका अनुसार यो प्रक्षेपण दक्षिण कोरियाली सरकारको कूटनीतिक प्रयासको जवाफमा गरिएको शक्ति प्रदर्शन हो, जसले विस्फोटमा आफ्नो संलग्नतालाई प्रभावकारी रूपमा अस्वीकार गरेको छ।

“सियोलले तनाव कम गर्न आग्रह गर्‍यो, तर प्योङ्याङले तनाव बढाएर जवाफ दियो,” सियोलस्थित उत्तर कोरिया अध्ययन विश्वविद्यालयका पूर्व अध्यक्ष याङ मु-जिनले एएफपीसँग भने। “उत्तर कोरियाले सद्भावनाको जवाफमा टकराव अघि बढाइरहेको छ भन्ने सन्देश यस क्षेप्यास्त्र परीक्षणले दिएको छ,” उनले थपे।