काठमाडौं । विश्वकै सबैभन्दा वृद्ध जीवित जलचर/स्थलचर प्राणीका रूपमा परिचित ‘जोनाथन’ नामक विशाल कछुवा (अल्डाब्रा जायन्ट टर्टोइज)को डीएनए तथा वंशानुगत संरचना (जिनोमिक्स) अध्ययन गर्दै वैज्ञानिकहरूले मानव आयु लम्ब्याउने नयाँ रहस्यहरू खोतल्न थालेका छन्।

हाल करिब १९४ वर्ष पुगेका जोनाथनको कोशिकीय क्षमता र बुढ्यौली ढिलो हुने आनुवंशिक प्रक्रियाबारे हालै प्रकाशित एक अनुसन्धानले चिकित्सा विज्ञानमा नयाँ आशा जगाएको छ।

को हुन् जोनाथन?

हिन्द महासागरस्थित सेशेल्स टापुको रैथाने अल्डाब्रा प्रजातिका जोनाथन लामो समयदेखि दक्षिण एट्लान्टिक महासागरमा अवस्थित बेलायती विदेशी भूभाग सेन्ट हेलेना टापुमा बसोबास गर्दै आएका छन्।

सन् १८८२ मा सेन्ट हेलेना ल्याइँदा खिचिएको एक तस्बिरका आधारमा उनको उमेर १९४ वर्ष अनुमान गरिएको छ। कछुवाहरू वयस्क आकारमा पुग्न करिब ५० वर्ष लाग्ने भएकाले उनी २०० वर्ष वा सोभन्दा बढी उमेरका भइसकेको हुनसक्ने अनुसन्धानकर्ताहरूको भनाइ छ।

सन् २०२२ मा सेन्ट हेलेनाका गभर्नरले उनको आधिकारिक जन्ममिति ४ डिसेम्बर १८३२ तय गरिदिएका थिए। यस हिसाबले अमेरिकी राष्ट्रपति अब्राहम लिंकन, वैज्ञानिक चार्ल्स डार्विन र बेलायती महारानी भिक्टोरिया युवावस्थामा छँदा नै जोनाथनको जन्म भइसकेको थियो।

उन्नाइसौं शताब्दीमा अन्वेषण जहाजका मानिसहरूले यस्ता कछुवालाई महिनौंसम्म खाना-पानी नदिई ताजा मासुका लागि जहाजमा राख्ने गर्थे। तर जोनाथनलाई औपनिवेशिक प्रशासकलाई उपहारस्वरूप पठाइएकाले उनी सम्भावित विनाशबाट बचेका थिए।

डीएनएमा लुकेको रहस्य

प्रतिष्ठित वैज्ञानिक पत्रिका ‘साइन्स एडभान्सेज’मा प्रकाशित अध्ययनअनुसार जोनाथनको यस्तो असाधारण आयुको मुख्य रहस्य उनको सुस्त शारीरिक प्रणाली (मेटाबोलिक रेट) र विशेष डीएनए संरचनामा लुकेको छ।

अनुसन्धानकर्ताहरूले जोनाथनको जिनोममा २८७ वटा विशेष आनुवंशिक भेरिएन्ट भेट्टाएका छन्, जसले कोशिकामा हुने क्षति रोक्न, डीएनए मर्मत गर्न र शरीरमा सुन्निने वा दाहजन्य (इन्फ्लामेसन) प्रक्रिया घटाउन मद्दत गर्छन्।

सामान्यतया मानिस र अन्य जनावरमा उमेर ढल्कँदै जाँदा जिन अभिव्यक्तिको नियन्त्रण गुम्छ र क्यान्सरजस्ता रोग लाग्ने जोखिम बढ्छ। तर जोनाथनको शरीरमा बुढ्यौलीमा पनि युवावस्थाकै जस्तो आनुवंशिक नियन्त्रण सक्रिय रहेको पाइएको छ।

साथै, कोशिकामा ऊर्जा उत्पादन गर्ने संरचना माइतोकोन्ड्रिया पनि जोनाथनको शरीरमा एकदमै स्वस्थ अवस्थामा रहेको भेटिएको छ। ११० वर्षभन्दा बढी बाँच्ने मानिस (सुपरसेन्टेनेरियन्स)मा पनि यस्तै स्वस्थ माइतोकोन्ड्रिया पाइने गरेको वैज्ञानिकहरूको भनाइ छ।

मानव स्वास्थ्यमा के सम्भावना?

अमेरिकाको नासभिलस्थित ‘कालेल फाउन्डेसन’का संस्थापक डा. स्टिफन क्लार्कका अनुसार जोनाथनको जिनोमले मानव शरीरका कोशिकालाई बलियो बनाउने एउटा खाका (ब्लुप्रिन्ट) प्रदान गर्छ।

वैज्ञानिकहरूले यसै अध्ययनका आधारमा माइतोकोन्ड्रियाको स्वास्थ्य सुधार्ने र बुढ्यौली प्रक्रिया सुस्त बनाउने औषधि पहिचान गर्ने र आगामी केही वर्षभित्रै मानवमा क्लिनिकल ट्रायल सुरु गर्ने लक्ष्य राखेका छन्।

अझै सक्रिय छन् जोनाथन

लगभग ४०० पाउन्ड (१८० किलोग्राम) तौल भएका जोनाथनले आँखामा मोतीबिन्दुका कारण दृष्टि गुमाए पनि उनी अझै सक्रिय रहेका छन्।

तर एउटै जीवको अध्ययनले मात्र सबै निष्कर्ष निकाल्न नसकिने भएकाले अन्य धेरै उमेर पुगेका कछुवा र अन्य जीवहरूको समेत डीएनए परीक्षण गर्नुपर्ने वैज्ञानिकहरूको भनाइ छ। यस्ता अध्ययनले भविष्यमा मानव बुढ्यौली र क्यान्सर रोगविरुद्धको लडाइँमा ठूलो क्रान्ति ल्याउन सक्ने विश्वास लिइएको छ।