स्टकहोम । बाह्य आर्थिक धक्का र सङ्कटको असर न्यूनीकरण गर्दै अर्थतन्त्रलाई स्थिर राख्न सघाउने नयाँ मोडलहरू विकास गरेबापत दुई अमेरिकी प्राध्यापकहरू रोबर्ट ई. हल र माइकल वुडफोर्डलाई सन् २०२६ को अर्थशास्त्रतर्फको नोबेल पुरस्कार प्रदान गरिएको छ।

रोयल स्विदिश एकेडेमी अफ साइन्सेसले सोमबार स्टकहोममा एक विशेष समारोहका बीच उक्त पुरस्कारको घोषणा गरेको हो।

एकेडेमीद्वारा जारी विज्ञप्तिमा भनिएको छ, “विजेताहरूले अर्थतन्त्रमा आउने उतारचढावलाई सन्तुलित बनाउन महत्त्वपूर्ण योगदान पुर्‍याउनुभएको छ। उहाँहरूका मोडलहरू पछिल्ला समय भोग्नुपरेका आर्थिक मन्दीहरूसँग जुध्न अत्यन्तै उपयोगी सिद्ध भएका छन्।”

पुरस्कार विजेता हल (८३) क्यालिफोर्नियास्थित स्ट्यानफोर्ड विश्वविद्यालयका प्राध्यापक हुनुहुन्छ भने वुडफोर्ड (७१) न्युयोर्कको कोलम्बिया विश्वविद्यालयमा अध्यापनरत हुनुहुन्छ। दुवै विजेताले पुरस्कार बापत ६०/६० लाख स्वीडिश क्रोनर (करिब ५ लाख ९८ हजार अमेरिकी डलर) प्राप्त गर्नेछन्।

अर्थशास्त्रतर्फको नोबेल पुरस्कार समितिका अध्यक्ष जोन हासलरका अनुसार उहाँहरूको अनुसन्धानले विश्वभरका केन्द्रीय बैंक तथा सरकारहरूले प्रयोग गर्दै आएका आधुनिक मोडलहरूलाई बलियो सैद्धान्तिक आधार प्रदान गरेको छ। “यस अनुसन्धानका कारण ऊर्जा सङ्कट वा उपभोक्ताको उपभोग ढाँचामा आउने अचानक परिवर्तन जस्ता आर्थिक धक्काहरूसँग जुध्न हामी थप सक्षम भएका छौँ,” हासलरले भन्नुभयो।

अनुसन्धानको मुख्य पक्ष

पारम्परिक रूपमा मुद्रास्फीति (महँगी), उत्पादन र उपभोग जस्ता स्थूल (म्याक्रो) आर्थिक चरहरूबीचको सम्बन्ध विश्लेषण गर्ने परिपाटीभन्दा फरक रहेर हल र वुडफोर्डले सूक्ष्म (माइक्रो) अर्थशास्त्रमा ध्यान केन्द्रित गर्नुभएको थियो। उहाँहरूले व्यक्ति तथा परिवारका निर्णयहरूले समग्र अर्थतन्त्रमा कसरी प्रभाव पार्छन् भन्ने विषयको अध्ययन गर्नुभएको छ।

बचत वा उत्पादनको मूल्य निर्धारण गर्दा सर्वसाधारण र व्यवसायीहरूले भविष्यको सम्भावनालाई ध्यानमा राख्छन् भन्ने दृष्टिकोण उहाँहरूका मोडलको मुख्य निष्कर्ष हो। केन्द्रीय बैंक तथा सरकारहरूले आफ्ना वित्तीय तथा मौद्रिक नीतिको पारदर्शी सञ्चारमार्फत सर्वसाधारणको सोही दृष्टिकोणलाई सकारात्मक रूपमा प्रभाव पार्दै अर्थतन्त्रलाई सही दिशा दिन सक्ने एकेडेमीले जनाएको छ।

नोबेल पुरस्कारको पृष्ठभूमि

आधिकारिक रूपमा ‘स्वेरिजेस रिस्कबैंक प्राइज इन इकोनोमिक साइन्स’ भनिने यो पुरस्कार अल्फ्रेड नोबेलको मूल इच्छापत्र अनुसार स्थापना गरिएको भने होइन। स्वीडेनको केन्द्रीय बैंकले सन् १९६८ मा नोबेलको स्मृतिमा यसको स्थापना गरेको हो।

सन् १९६९ देखि हालसम्म कुल १०१ जनाले यो पुरस्कार प्राप्त गरिसकेका छन्, जसमध्ये तीन जना मात्र महिला रहेका छन्। साथै, कुल पुरस्कारमध्ये आधाभन्दा बढी पटक दुई वा सोभन्दा बढी व्यक्तिहरूलाई संयुक्त रूपमा प्रदान गरिएको छ।

यस वर्षको नोबेल पुरस्कार घोषणा अर्थशास्त्र विधासँगै सकिएको छ। यसअघि गत शुक्रबार दक्षिण अफ्रिकी पूर्व न्यायाधीश तथा मानवअधिकारकर्मी नाभी पिल्लेलाई शान्तितर्फको नोबेल पुरस्कार र बिहीबार क्यानेडाली लेखिका एन कार्सनलाई साहित्यतर्फको नोबेल पुरस्कार प्रदान गर्ने घोषणा गरिएको थियो।