काठमाडौं, २९ असोज । एक हप्ताअघि दुवै नेताबीच भएको कुराकानी साइबेरियामा सम्भावित प्लेग फैलिएको आशङ्काबारे तत्काल स्पष्टीकरणका लागि भएको जस्तो देखिएको थियो। तर त्यसपछि रुसी डिजेल किन्ने विवादास्पद सम्झौता सतहमा आयो, जसले युक्रेनीमा आक्रोश पैदा गर्‍यो। त्यसलगत्तै ट्रम्पले युक्रेनले नयाँ राष्ट्रपति चुन्नुपर्ने अभिव्यक्ति दिए। केही दिनदेखि अमेरिकाले युक्रेनलाई दिने सैन्य सहायता र गुप्तचर सूचना सीमित गर्ने हो कि भन्ने चिन्ता युरोपभर बढ्दै गएको थियो, र विगत ४८ घण्टामा त्यो चिन्ता यथार्थमा बदलिँदै गरेको सङ्केत देखिएको छ।

रुसी ब्यालिस्टिक क्षेप्यास्त्र आक्रमणको पूर्वचेतावनी नपाएको दाबी

युक्रेनी राष्ट्रपति भोलोदिमिर जेलेन्स्कीले दुई पटक कुनै साझेदारबाट रुसी ब्यालिस्टिक क्षेप्यास्त्र आक्रमणको सामान्य पूर्वचेतावनी नपाएको बताएका छन्।

रुसी प्रक्षेपणको पूर्वचेतावनी प्रणाली अमेरिकी उपग्रह र अन्य माध्यममार्फत सञ्चालन हुन्छ। यसले क्षेप्यास्त्र आउनुअघि युक्रेनीलाई आश्रयस्थल पुग्न केही मिनेट दिन्छ। हिजो राति युक्रेनमा ३९ वटा क्षेप्यास्त्र प्रहार भएका थिए। ट्रम्पले मङ्गलबार गुप्तचर सूचना रोकेको कुरा खण्डन गर्दै “हामी उनीहरूलाई सहयोग गरिरहेका छौँ र सूचना साझा गरिरहेका छौँ” भने। तर सूचना कम वा वास्तविक समयमा नपाइएको सम्भावनालाई त्यसले अस्वीकार गर्दैन।

रुसी आक्रमणमा दर्जनौँको मृत्यु हुने गरेको अवस्थामा पूर्वचेतावनी अचानक रोकिए धेरै युक्रेनीको ज्यान जाने जोखिम छ। यद्यपि जेलेन्स्कीको अभिव्यक्ति पूर्व रणनीतिक दबाब हुन सक्ने, वा खराब मौसम वा प्राविधिक समस्याका कारण चेतावनी नआएको हुन सक्ने सम्भावना पनि छ।

स्टारलिङ्कको गति घटाइयो

बुधबार युक्रेनले भोगेको दोस्रो कटौती स्टारलिङ्क इन्टरनेट एन्टेनासँग सम्बन्धित छ। मध्यम र लामो दुरीका ड्रोनले लक्ष्यमा प्रहार गर्न र रुसी लोइटरिङ ड्रोन रोक्ने इन्टरसेप्टरले प्रयोग गर्ने यी एन्टेनाको गतिमा उल्लेखनीय सीमा लगाइएको छ। यो पूर्वरक्षामन्त्री मिखाइलो फेदोरोभले स्पेसएक्सका मालिक एलन मस्कसँग वार्ता गरेर पाएको अतिरिक्त सुविधा फिर्ता लिइएको जस्तो देखिन्छ।

यो गत वर्षको गर्मीमा मस्कले रुसभित्र स्टारलिङ्क पूरै बन्द गरेर मस्कोको अग्रपङ्क्तिको सञ्चालनमा पारेको ठूलो अवरोधजस्तो भने होइन। तर यसको सञ्चालनगत महत्त्व छ, र युक्रेनी अधिकारीका अनुसार यो व्हाइट हाउसको निर्देशनमै मात्र सम्भव हुन्थ्यो।

डिजेल र पम्प मूल्यको तर्क

केही दिनदेखि युरोपेली र युक्रेनी अधिकारीले युक्रेनले रुसी डिजेल प्रतिष्ठानमा आक्रमण नरोके अमेरिकाले गुप्तचर र अन्य सहकार्य सीमित गर्ने धम्की दिएको चेतावनी दिँदै आएका छन्। ट्रम्पले अमेरिकामा इन्धनको मूल्य बढ्नुको कारण युक्रेनले रुसी तेल प्रतिष्ठानमा गरेको आक्रमण हो भनेका छन्, जुन केही भ्रामक छ, किनकि विश्वव्यापी आर्थिक सङ्कटमा होर्मुज जलमार्गको भूमिकालाई उनले बेवास्ता गरेका छन्। स्टारलिङ्क सुस्त बनाइनु र ब्यालिस्टिक चेतावनी नआउनु त्यही धम्की कार्यान्वयन भएको सङ्केत हुन सक्छ। ट्रम्पले यसलाई अस्वीकार गरेका छन्, तर त्यो अस्वीकृति आफैँमा निर्णायक प्रमाण होइन।

पुटिनसँग कुरा गरेदेखि ट्रम्प फेरि दोधारमा देखिएका छन्। युक्रेनलाई आफ्नै प्याट्रियट इन्टरसेप्टर बनाउन दिने उच्चस्तरीय र महत्त्वपूर्ण निर्णयबाट अघि सरेर उनले शान्तिको वास्तविक बाधक जेलेन्स्की नै हुन् भन्ने निष्कर्षमा पुगेका छन्, जबकि जेलेन्स्कीले एक वर्षभन्दा लामो समयदेखि तत्काल युद्धविराम माग्दै आएका छन्।

पुटिनले ट्रम्पको आफैँले घोषणा गरेको “ऊर्जा युद्धविराम” का बीच युक्रेनी ऊर्जा संरचनामा आक्रमण गर्दा, वा रुसी एजेन्टले वाशिङ्टन डीसीमा एक असन्तुष्टको हत्या गर्न षड्यन्त्र रच्दा, वा युक्रेनमा अमेरिकी व्यवसायमाथि निरन्तर प्रहार हुँदा पनि ट्रम्पको सोचमा त्यसले प्रभाव पारेको देखिँदैन। कहिलेकाहीँ ट्रम्प युक्रेनलाई चोट पुर्‍याउन र उसको स्थिति कमजोर बनाउन उद्यत भएजस्तो देखिन्छ। पुटिनले उनलाई के भन्छन् जसले यो पटक-पटकको दृष्टिकोण परिवर्तन ल्याउँछ भन्ने सायद कहिल्यै थाहा नहोला।

‘ठेकेदार’ माथि दबाब?

अनुमानका आधारमा ट्रम्पलाई रियल इस्टेट सम्झौताकारको रूपमा हेर्ने पुरानो तर्क फेरि उठ्न सक्छ, जसअनुसार उनले आफ्ना उपठेकेदार (युक्रेन) मा दबाब दिएर सम्झौता सम्पन्न गर्न वा अन्तिम उपभोक्ता (पुटिन) का लागि मूल्य रुचिकर बनाउन खोजेका हुन्। पुटिन युद्ध र कुनै पनि शान्ति सम्झौतामा चालकको सिटमा रहेको ट्रम्पले सही आकलन गरेका छन्। तर यस्तो दबाब सम्झौता नजिक पुगेको बेला विरलै आउँछ, र तर्कसङ्गत पनि देखिँदैन। रुसी डिजेलमाथिको प्रतिबन्ध हटाउने निर्णयले अधिकांश विश्लेषणअनुसार मध्यावधि निर्वाचनअघि अमेरिकी पम्प मूल्यमा असर पार्ने छैन, तर क्रेमलिनको खाली ढुकुटीमा नगद थप्ने सम्भावना छ।

जेलेन्स्की र उनका युरोपेली सहयोगीले यस्तो दोधार धेरै पटक देखिसकेकाले त्यसको भावनात्मक असरबाट अभ्यस्त भइसकेका छन्, र यो कति टिक्छ भनेर केही निश्चिन्त पनि हुन सक्छन्। फ्रान्सका म्याक्रोनले अझ मनाउने प्रयास गर्दा, नेटोका रुट्टेले अर्को फोन गर्दा वा इटालीकी मेलोनी भेट्न पुग्दा ट्रम्प फेरि पल्टिन सक्छन्। जेलेन्स्की बुधबार लन्डनमा थिए र विषय उठेको हुनुपर्छ।

तर रुसको अडानप्रति ट्रम्पको निरन्तर सहानुभूति यो युगको रहस्य बनेको छ। आलोचकका अनुसार यसले शान्ति सम्झौताको उनको घोषित लक्ष्य हासिल गर्ने सम्भावना कम छ, यो अमेरिकाको दीर्घकालीन सुरक्षा हितसँग मेल खाँदैन, र इरानलाई रुसले दिने सहयोगप्रति यो बेखबर छ, जसले ट्रम्पलाई निरन्तर अप्ठ्यारोमा पारेको छ र अमेरिकी सैनिक घाइते भइरहेका छन्।

दुवै नेताका लागि जोखिम

यो अवस्थामा ट्रम्प र पुटिन दुवैका लागि जोखिम छ। पहिलो, ट्रम्पले ट्रान्स-एट्लान्टिक सम्बन्धमा यति तीतोपन ल्याउन सक्छन् कि मध्यावधि निर्वाचनपछिका १८ महिना सहयोगीले उनलाई बेवास्ता गरेर उनको कार्यकाल सकिने प्रतीक्षा गर्न सक्छन्। त्यसले मध्यपूर्वमा फैलिरहेको जटिल द्वन्द्वसँग जुध्न ट्रम्पलाई झन् कमजोर बनाउन सक्छ।

पुटिनका लागि पनि जोखिम छ। अमेरिकाबिना अघि बढ्न बाध्य युरोप र युक्रेनले लचिलोपन निर्माण गर्ने, नयाँ विधि खोज्ने र रक्षामा लगानी बढाउने हुँदा क्रेमलिन प्रभुत्वशाली स्थितिमा रहँदैन। मस्कोले जति युरोपलाई उकास्छ, युरोपले उति हतियार बटुल्छ, र दीर्घकालमा रुसका लागि युरोपेली सेनाको (रक्षात्मक) खतरा उति बढ्छ।

युक्रेनले असाधारण आविष्कारशीलता र क्षमता देखाएको छ, जुन रोकिने सम्भावना कम छ र आउँदा वर्षमा युद्धको स्वरूप फेरि बदल्न सक्छ। त्यसैगरी रुसको पीडा सहने क्षमता ठूलो छ, तर उसको सहनशक्तिको सीमा विरलै सार्वजनिक हुन्छ र २०२३ मा वाग्नर भाडाका सैनिक समूहका निराश प्रमुखले गरेको छोटो विद्रोहजस्तै चेतावनीबिना अचानक देखिन सक्छ।

तत्कालका लागि भने यो रणनीतिको जोखिम पूर्ण रूपमा युक्रेनले नै बेहोरिरहेको छ। उसका बालबालिका र आमा रातारात आक्रमणमा मारिँदै छन्, सहरहरू निद्राविहीन छन्, र उसको सैन्य सहायता दुई शक्तिशाली व्यक्तिको विचित्र मित्रताको सिकार बनेको छ।