सेन्ट पिटर्सबर्ग, २ कात्र्तिक ।  अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले रुसको ऊर्जा पूर्वाधारमा आक्रमण रोक्न युक्रेनलाई आग्रह गरिरहेका बेला युक्रेनले रुसको दोस्रो ठूलो सहर सेन्ट पिटर्सबर्गस्थित तेल निर्यात टर्मिनल र इन्धन डिपोमा भीषण ड्रोन आक्रमण गरेको छ। आक्रमणपछि रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनको गृहनगरसमेत रहेको सेन्ट पिटर्सबर्गमा आगलागी भएको छ। घटनाले रुस–युक्रेन युद्ध अन्त्य गर्ने कूटनीतिक प्रयास र वासिङ्टन–किभ सम्बन्धमा थप तनाव उत्पन्न गरेको छ।

एसोसिएटेड प्रेस (एपी) का अनुसार आइतबार भएको आक्रमणमा कम्तीमा एक जनाको मृत्यु भएको छ भने पाँच जना घाइते भएका छन्। सेन्ट पिटर्सबर्गको पिटर्सबर्ग आयल टर्मिनल र रुची तेल डिपोमा आगलागी भएको स्थानीय गभर्नर अलेक्जान्डर बेग्लोभले बताएका छन्। रुसी खुद्रा कम्पनी ओजोनको लजिस्टिक केन्द्र र प्रविधि कम्पनी भीकेको डाटा सेन्टरसमेत आक्रमणको निशानामा परेको सम्बन्धित कम्पनीहरूले पुष्टि गरेका छन्।

रुसको रक्षा मन्त्रालयले १५ रुसी क्षेत्र, क्रिमिया प्रायद्वीप र कालो सागर क्षेत्रमा गरी एक हजार १५ वटा युक्रेनी ड्रोन खसालिएको दाबी गरेको छ। यो संख्या रुसी अधिकारीहरूले सार्वजनिक गरेको विवरण हो। एपीका अनुसार युक्रेनले गरेको पछिल्लो आक्रमण युद्ध सुरु भएयताका सबैभन्दा ठूला हवाई आक्रमणमध्ये एक हो। 

ट्रम्पको आलोचना, जेलेन्स्कीमाथि युद्ध लम्ब्याएको आरोप

आक्रमणपछि अमेरिकी राष्ट्रपति ट्रम्पले युक्रेनी राष्ट्रपति भोलोडिमिर जेलेन्स्कीको आलोचना गर्दै उनले युद्ध अन्त्य गर्न नचाहेको आरोप लगाएका छन्। ट्रम्पले रुससँगको शान्ति वार्तालाई निरन्तरता दिन चाहेको र मस्कोलाई वार्ताको टेबुलबाट टाढा धकेल्ने कदम चाल्न नहुने आफ्नो धारणा दोहोर्‍याएका छन्।

रुसमाथि थप प्रतिबन्ध लगाउने विषयमा पनि ट्रम्प प्रशासनले तत्काल अघि नबढ्ने संकेत दिएको छ। ट्रम्पले प्रतिबन्ध कार्यान्वयन गर्दा रुस वार्ताबाट बाहिरिन सक्ने तर्क गर्दै त्यसलाई पछि लागू गर्न सकिने बताएका छन्। उनको यो निर्णयले रुसमाथि दबाब बढाउनुपर्ने पक्षधर अमेरिकी सांसद तथा युक्रेनी नेतृत्वबीच असन्तुष्टि बढाएको छ।

ट्रम्पले रुसी तेल पूर्वाधारमाथि युक्रेनले गर्ने आक्रमणले इन्धन आपूर्तिमा असर पार्न सक्ने भन्दै त्यसप्रति आपत्ति जनाएका छन्। तर किभले रुसी ऊर्जा पूर्वाधारलाई युद्धसँग सम्बन्धित लक्ष्यका रूपमा हेर्दै आएको छ। युक्रेनको तर्कमा रुसको इन्धन आम्दानीले उसको युद्ध सञ्चालन क्षमतालाई सहयोग पुर्‍याउँछ।

जेलेन्स्कीको चेतावनी : रुसको पक्ष लिनु ऐतिहासिक भूल

अमेरिकी टेलिभिजन च्यानल एनबीसीको ‘मिट द प्रेस’ कार्यक्रममा बोल्दै राष्ट्रपति जेलेन्स्कीले रुसमाथिका प्रतिबन्ध खुकुलो पार्ने अमेरिकी निर्णयले मस्कोको युद्ध क्षमता बलियो बनाउने बताएका छन्। अमेरिकाले रुसको पक्ष लिने अवस्था सिर्जना भए त्यो वासिङ्टनका लागि ‘ऐतिहासिक भूल’ हुने उनको चेतावनी छ।

जेलेन्स्कीले रुसलाई आक्रमणकारी र युक्रेनलाई त्यसको सिकारका रूपमा प्रस्तुत गर्दै दुवै पक्षलाई समान रूपमा हेर्न नहुने बताएका छन्। उनले अमेरिकासँगको सम्बन्ध कायम राख्न चाहेको स्पष्ट पार्दै वासिङ्टनले युद्ध अन्त्य गर्ने प्रयासमा युक्रेनको सुरक्षा र सार्वभौमसत्तालाई पनि ध्यान दिनुपर्ने बताएका छन्।

एपीका अनुसार जेलेन्स्कीले अमेरिकी गुप्तचर सहयोग केही समय अवरुद्ध भएपछि पुनः सुरु भएको जानकारीसमेत दिएका छन्। यसअघि रुसका क्षेप्यास्त्र तथा ड्रोन आक्रमणको पूर्वसूचना र युक्रेनको प्रतिरक्षामा अमेरिकी सहयोगको भूमिकाबारे प्रश्न उठ्दै आएको थियो।

ऊर्जा युद्धविराममाथि विवाद

ट्रम्पले अक्टोबर ११ मा रुस र युक्रेनबीच ऊर्जा पूर्वाधारमा आक्रमण रोक्ने सहमति भएको घोषणा गरेका थिए। तर उक्त युद्धविरामको कार्यान्वयन र दुवै पक्षको प्रतिबद्धताबारे विवाद कायमै छ।

जेलेन्स्कीका अनुसार उक्त घोषणा भएको एक साताभित्र रुसले युक्रेनका ऊर्जा, तेल तथा ग्यास क्षेत्रलाई लक्षित गरी ७६ पटक आक्रमण गरेको छ। उनले रुसी आक्रमणका कारण युक्रेनका विभिन्न क्षेत्रमा विद्युत् आपूर्ति प्रभावित भएको र हजारौँ परिवार अन्धकारमा बस्न बाध्य भएको बताएका छन्।

युक्रेनले रुसले युद्धविरामको भावना पालना नगरेको आरोप लगाउँदै रुसी तेल पूर्वाधारमा पुनः आक्रमण सुरु गरेको जनाएको छ। अर्कोतर्फ, ट्रम्पले यस्ता आक्रमणले शान्ति वार्तालाई जटिल बनाउन सक्ने बताएका छन्।

यसरी दुवै पक्षले एकअर्कामाथि युद्धविरामको उल्लङ्घन गरेको आरोप लगाइरहँदा ऊर्जा पूर्वाधारमाथिको आक्रमण युद्धको प्रमुख मोर्चा बनेको छ। दुवै देशका ऊर्जा प्रणालीमा क्षति पुग्दा नागरिकको दैनिक जीवन, विद्युत् आपूर्ति र आगामी हिउँदको तयारीसमेत प्रभावित हुने चिन्ता बढेको छ।

अमेरिकी दूतसँग जेलेन्स्कीको संवाद जारी

वासिङ्टनसँगको मतभेद बढे पनि युक्रेनले कूटनीतिक संवादलाई निरन्तरता दिएको छ। जेलेन्स्कीले अमेरिकी राष्ट्रपति ट्रम्पका विशेष दूत स्टिभ विटकफ र उनका ज्वाइँ जारेड कुशनरसँग शान्ति प्रयास तथा आगामी कूटनीतिक कदमबारे छलफल गरेको बताएका छन्।

च्यानल न्युज एसियाका अनुसार जेलेन्स्कीले अमेरिकासँगको सम्बन्धलाई महत्त्वपूर्ण ठान्दै युद्ध अन्त्य गर्ने प्रयासमा वासिङ्टनको भूमिका निर्णायक रहने बताएका छन्। अमेरिकी प्रशासनले रुससँग वार्ताको सम्भावना कायम राख्न चाहेको छ भने युक्रेनले कुनै पनि सम्झौताले आफ्नो सुरक्षा र सार्वभौमसत्तालाई कमजोर पार्न नहुने अडान लिएको छ। 

स्टारलिङ्क र गुप्तचर सहयोगबारे पनि प्रश्न

युक्रेनको सैन्य प्रतिरक्षामा अमेरिकी प्रविधि र गुप्तचर सहयोगको महत्त्वपूर्ण भूमिका रहँदै आएको छ। पछिल्लो समय स्टारलिङ्क तथा सैन्य प्रयोजनमा प्रयोग हुने स्याटेलाइट सञ्चार सेवाको पहुँच र कार्यक्षमताबारे विवाद उत्पन्न भएको छ।

युक्रेनी पक्षले सञ्चार सेवामा लगाइएका सीमितताले युद्धमैदानमा ड्रोन सञ्चालनलगायतका सैन्य गतिविधिमा असर पार्न सक्ने चिन्ता व्यक्त गरेको छ। अमेरिकी गुप्तचर सहयोग केही समय अवरुद्ध भएको विषयमा पनि जेलेन्स्कीले प्रश्न उठाएका छन्। यद्यपि, यी घटनाको उद्देश्य र प्रभावबारे सबै पक्षबाट समान रूपमा पुष्टि भएको विवरण उपलब्ध छैन।

युद्धको मैदानमा सैन्य सहयोग र कूटनीतिक वार्ताबीच सन्तुलन कायम गर्नुपर्ने चुनौती अमेरिकासामु थपिएको छ। रुसमाथि दबाब बढाउने कि वार्ताका लागि सहुलियत दिने भन्ने विषयमा वासिङ्टनको नीतिले युक्रेनसँगको सम्बन्धमा प्रत्यक्ष प्रभाव पारिरहेको छ।

शान्ति प्रयास अन्योलमा

सेन्ट पिटर्सबर्गमाथिको पछिल्लो ड्रोन आक्रमणले रुस–युक्रेन युद्ध अन्त्य गर्ने प्रयास कति जटिल अवस्थामा पुगेको छ भन्ने देखाएको छ। एकातिर ट्रम्प प्रशासन वार्ताका लागि वातावरण बनाउन खोजिरहेको छ भने अर्कोतिर रुस र युक्रेनले एकअर्काका ऊर्जा पूर्वाधारलाई निशाना बनाइरहेका छन्।

अमेरिकी प्रतिबन्ध नीतिमा आएको परिवर्तन, ऊर्जा युद्धविरामको कार्यान्वयनबारे विवाद र सैन्य सहयोगसम्बन्धी अनिश्चितताले कूटनीतिक वातावरण थप जटिल बनाएको छ। रुसमाथि दबाब कायम राख्ने युक्रेनको रणनीति र मस्कोलाई वार्तामा सहभागी गराइराख्ने ट्रम्पको प्राथमिकताबीचको मतभेद तत्काल समाधान हुने संकेत देखिएको छैन।

यस्तो अवस्थामा शान्ति वार्ताले ठोस रूप लिने वा युद्ध थप चर्किने भन्ने कुरा आगामी दिनमा दुवै पक्षको सैन्य रणनीति, अमेरिकी नीतिगत निर्णय र कूटनीतिक संवादको परिणाममा निर्भर रहनेछ।