काठमाडौं ।  टेस्लाले आफ्नो नयाँ रोडस्टरको “उड्ने” संस्करण प्रदर्शन गरेपछि उड्ने कारको सपना फेरि चर्चामा आएको छ। तर अन्तर्राष्ट्रिय उड्डयन विज्ञहरूका अनुसार, सडकमा पनि चल्ने र लामो दूरी उड्न सक्ने वास्तविक उड्ने कार उपभोक्तासम्म पुग्ने समय अझै टाढा छ । 

टेस्लाको ‘उड्ने’ प्रदर्शन

अमेरिकी विद्युतीय सवारी निर्माता टेस्लाले अक्टोबरको सुरुमा टेक्सासस्थित स्पेसएक्सको परीक्षण क्षेत्रमा आफ्नो नयाँ रोडस्टर सार्वजनिक गर्‍यो। कम्पनीका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत इलन मस्कले यसलाई उड्न सक्ने कारका रूपमा प्रस्तुत गरे।

प्रदर्शनका क्रममा रोडस्टरले सङ्कुचित हावाका जेट प्रयोग गरी अन्य कारहरूमाथि हाम फाल्यो र छ–सात तले अग्लो र्‍याम्पबाट अगाडि बढ्यो। तर विज्ञहरूले यसलाई नियन्त्रित र दीर्घ दूरीको उडान नभई छोटो “हप” मात्र भएको बताएका छन्।

स्मिथसोनियनको नेशनल एयर एन्ड स्पेस म्युजियमका ठाडो उडान संग्रहका क्युरेटर रोजर कोनरले सीएनएनलाई भने, “हामी वास्तवमा ‘हपिङ’कै कुरा गरिरहेका छौं।” उनका अनुसार यो प्रदर्शनले लामो दूरी, नियन्त्रित उडान वा व्यावहारिक उड्ने कारको क्षमता पुष्टि गरेन।

टेस्लाकै वेबसाइटले पनि परीक्षण मोडेल सार्वजनिक सडक प्रयोगका लागि स्वीकृत नभएको स्पष्ट उल्लेख गरेको छ।

टेस्लाले हालै देखाएको ‘उड्ने’ रोडस्टर अझै पूर्ण उडान गर्ने उत्पादन-तयार गाडी होइन; कम्पनीले भने सन् २०२८ मा उत्पादन सुरु गर्ने लक्ष्य राखेको छ। तर त्यो समयमै साधारण उपभोक्ताले घरघरमा खरिद र नियमित प्रयोग गर्न सक्ने अवस्था आउँछ भन्ने पक्का छैन।

के देखाइयो?

एलन मस्कले टेक्सासको स्पेसएक्स परीक्षण केन्द्रमा थ्रस्टर/एयर-जेट प्रविधि जडित नयाँ रोडस्टर प्रदर्शन गरे। कारमा १० नोजल र उच्च चापको हावा भण्डारण गर्ने ट्याङ्की रहेको बताइएको छ, जसले छोटो दूरीमा हावामा उठ्न वा उफ्रिन मद्दत गर्न सक्छ।

तर सार्वजनिक प्रदर्शनमा लामो दूरीसम्म निरन्तर, नियन्त्रित उडान देखाइएको थिएन। त्यसैले यसलाई अहिले “सडकमा पनि चल्ने र हवामा पनि उड्ने” पूर्ण उड्ने कार भनेर पुष्टि गर्न सकिँदैन।

कहिले बजारमा आउला?

टेस्लाले २०२८ भनेको भए पनि यसअघि पनि धेरै प्रविधि र उत्पादन-समयसीमा पछि सारेको इतिहास छ; त्यसैले व्यावहारिक रूपमा विलम्बको सम्भावना उच्च छ।

‘घरघरमा प्रयोग’ किन ढिलो हुन्छ?

• नियमन: कार जस्तो सडक सवारी र हवाई उडान दुवैका लागि छुट्टाछुट्टै अनुमति, पाइलट/चालक योग्यता, उडान क्षेत्र र सुरक्षा मापदण्ड चाहिन्छ।

• सुरक्षा: उच्च चापको हावा/थ्रस्टर प्रणाली, आकस्मिक अवतरण, टक्कर र आगो जोखिम व्यवस्थापन गर्नुपर्छ।

• मूल्य: यो सामान्य विद्युतीय कार होइन; सुपरकार श्रेणीको महँगो उत्पादन हुने सम्भावना छ, जसले सुरुमा साधारण उपभोक्ताको पहुँचमा आउन गाह्रो हुन्छ।

• पूर्वाधार: घरको आँगन वा सडकबाट उड्न मिल्ने वातावरण, उडान-नियन्त्रण प्रणाली र आपतकालीन सेवा तयार हुनुपर्छ।

उड्ने कारको पुरानो सपना

मोटरगाडी र उड्डयनको सुरुवाती युगदेखि नै मानिसले एउटा यस्तो सवारीको कल्पना गर्दै आएका छन्, जसले सडकमा पनि गुडोस् र आकाशमा पनि उडोस्। तर विज्ञहरू भन्छन्—कार र विमान दुवैका आवश्यकता एकै सवारीमा मिलाउनु इन्जिनियरिङको ठूलो चुनौती हो।

विमान तौलप्रति अत्यन्त संवेदनशील हुन्छ, जबकि सडक सवारीलाई सुरक्षा उपकरण, बलियो निर्माण र भारी प्रविधि चाहिन्छ। कोनरका अनुसार यस्तो मिश्रित सवारीले “कमजोर प्रदर्शन गर्ने विमान र कमजोर प्रदर्शन गर्ने कार” दुवै बन्न सक्छ।

eVTOL: उड्ने कारभन्दा नजिक

वास्तविक रूपमा उड्ने कारको विकल्पका रूपमा विकास भइरहेको प्रविधि भने इलेक्ट्रिक भर्टिकल टेक-अफ एन्ड ल्यान्डिङ विमान, अर्थात् eVTOL हो। यी सवारीले ठाडै उड्न र अवतरण गर्न सक्छन्, तर अधिकांश सडकमा चल्न सक्दैनन्।

परम्परागत कारको तुलनामा eVTOL हल्का हुन्छन्, बोक्न सक्ने क्षमता सीमित हुन्छ र सामान्यतया एकपटकमा लगभग १०० माइलसम्म मात्र उड्न सक्छन्। त्यसैले विज्ञहरूले यिनलाई “उड्ने कार” भन्दा पनि नयाँ पुस्ताका साना विमान मान्नुपर्ने बताउँछन्।

अमेरिकी संघीय उड्डयन प्रशासन (FAA) ले भने यस क्षेत्रको विकासलाई प्रोत्साहन दिइरहेको छ। मार्च २०२६ मा यसले अमेरिकाका २६ राज्यमा फैलिएका आठवटा eVTOL एकीकरण परीक्षण परियोजना छनोट गर्‍यो; यसअन्तर्गत सार्वजनिक सञ्चालन सुरु गर्ने तयारी गरिएको छ।

अमेरिकी यातायात सचिव सिन डफीले यस कार्यक्रमको घोषणा गर्दै भने, “उड्डयनको भविष्य यहाँ छ, र यसले मानिस तथा सामानको ढुवानीलाई नाटकीय रूपमा सुधार गर्नेछ।”

eVTOL (इलेक्ट्रिक भर्टिकल टेक-अफ एन्ड ल्यान्डिङ) विद्युतीय ऊर्जाबाट चल्ने विमान हो। अर्थात्, यो हेलिकप्टरजस्तै ठाडो रूपमा उड्न र अवतरण गर्न सक्ने सानो उड्डयन साधन हो। यसलाई सामान्यतया “एयर ट्याक्सी” वा भविष्यको उड्ने सवारीका रूपमा चिनिन्छ, तर यो सडकमा गुड्ने उड्ने कार भने होइन।

यसले कसरी काम गर्छ?

eVTOL ले धेरै प्रोपेलर, रोटर वा फ्यानको सहायताले ठाडो दिशामा धकेल्ने बल (Thrust) उत्पन्न गर्छ र रनवे बिना नै उड्न सक्छ। हावामा उठिसकेपछि केही डिजाइनहरू विमानजस्तै अगाडि उड्न सक्छन्।

यसका मुख्य तीन प्रकारका डिजाइन:

• मल्टिरोटर / मल्टिकप्टर: ठूला ड्रोनजस्ता देखिने र धेरै प्रोपेलर भएका सवारी।

• पखेटा भएका मल्टिरोटर: ठाडो उडानका लागि रोटर र अगाडि उड्नका लागि विमानजस्ता पखेटा भएका सवारी।

• टिल्ट-रोटर / टिल्ट-विङ: हेलिकप्टरजस्तै ठाडै उडेर पछि विमानजस्तै तीव्र गतिमा अगाडि बढ्ने सवारी।

ऊर्जा र क्षमता

धेरैजसो eVTOL रिचार्ज गर्न मिल्ने ब्याट्रीबाट चल्छन्; केहीमा हाइब्रिड-इलेक्ट्रिक वा फ्युल सेल प्रविधि पनि प्रयोग हुन सक्छ। सामान्यतया यिनले १ देखि ६ जनासम्म यात्रु वा सीमित सामान बोक्न सक्छन्।

तर ब्याट्रीको क्षमता सीमाका कारण यिनको उडान दायरा प्रायः छोटो हुन्छ—जसले गर्दा यो सहरभित्र, दुई सहरका बीचमा वा नजिकका गन्तव्यसम्मको यात्राका लागि बढी उपयुक्त हुन्छ।

eVTOL र उड्ने कार (Flying Car) बीचको भिन्नता

यो किन महत्त्वपूर्ण छ?

eVTOL ले भविष्यमा सहरी ट्राफिक जाम घटाउन, आपत्कालीन स्वास्थ्य सेवा पुर्‍याउन र दुर्गम क्षेत्रमा सामान तथा मानिस ढुवानी गर्न नयाँ विकल्प दिने अपेक्षा गरिएको छ। नासा (NASA) ले यसलाई Advanced Air Mobility (AAM) अर्थात् सुरक्षित, सुलभ र किफायती नयाँ हवाई यातायात प्रणालीको मुख्य आधार मानेको छ।

तर यसको व्यावहारिक प्रयोगका लागि ब्याट्रीको क्षमता, उडान दायरा, ध्वनि प्रदूषण (शोर), सुरक्षा, उड्डयन नियमन (Regulation) र विशेष अवतरण क्षेत्र—जसलाई भर्टिपोर्ट (Vertiport) भनिन्छ—को विकास हुन आवश्यक छ।

को-कसले उडाउन पाउने?

FAA ले अहिले विशेष रूपमा यो प्रश्नको अध्ययन गरिरहेको छ कि eVTOL उडाउन कस्तो तालिम र इजाजत चाहिने हो। साना विमान, हेलिकप्टर वा यात्रुवाहक विमान चलाउनुभन्दा eVTOL चलाउन कम तालिम चाहिने अपेक्षा छ, तर नियम अझै टुंगो भएको छैन।

कोनरले भने, “हामीले यी नयाँ वर्गका विमानका लागि अहिलेसम्म कसैलाई इजाजतपत्र दिएका छैनौं। यी न एयरप्लेन हुन्, न हेलिकप्टर।”

कम्पनीहरूको प्रतिस्पर्धा

eVTOL निर्माता पिभोटलकी उड्डयन उपाध्यक्ष क्रिस्टिना मेन्टनले भनिन्, “‘उड्ने कार’को विचारले पुस्तौंदेखि जनकल्पनालाई समातेको छ, र त्यही उत्साहले उद्योगमा लगानी तथा नवप्रवर्तन बढाइरहेको छ।”

उनले ट्राफिकमा ९० मिनेट बिताउनुको सट्टा आकाशबाट २० मिनेटमै गन्तव्य पुग्न सक्ने सम्भावनालाई यस प्रविधिको मुख्य आकर्षण मानिन्। तर उनले स्पष्ट भनिन् कि उनीहरूले “उड्ने कार” होइन, विमान बनाइरहेका छन्।

इजरायली कम्पनी एयरका सह-संस्थापक तथा सीईओ रानी प्लाउटका अनुसार भीडभाडयुक्त सडकबाट थाकेका चालकहरूलाई उड्ने सवारीले आकर्षित गर्न सक्छ। एयरले अमेरिकाको फ्लोरिडामा eVTOL निर्माण सुविधा स्थापना गर्ने योजना बनाएको छ।

‘साँचो उड्ने कार’को दाबी

क्यालिफोर्नियाको स्टार्टअप एलेफले भने सडकमा पनि चल्ने र हवामा पनि उड्ने साँचो उड्ने कार विकास गरिरहेको दाबी गर्छ। कम्पनीका सीईओ जिम दुखोभ्नीका अनुसार पहिलो संस्करणको अधिकतम गति करिब ५५ माइल प्रतिघण्टा हुनेछ।

२५४ पाउन्ड तौलको यो “मोडल ए” ले उड्नका लागि शरीरभित्र राखिएका आठवटा प्रोपेलर प्रयोग गर्छ, भने गुड्नका लागि चारवटा पाङ्ग्रा छन्। तर यसले खाली सवारीको तौलभन्दा कम तौलको एक जना मात्र बोक्न सक्छ र एयरब्यागजस्ता सामान्य सुरक्षा उपकरण पनि छैनन्।

दुखोभ्नीले यसलाई eVTOL नभई कारका रूपमा हेरिनुपर्ने बताउँदै भने, “eVTOL उड्डयन बजारका लागि हुन्। हाम्रो प्रतिस्पर्धा टोयोटा, फोर्ड र टेस्लासँग हो।”

महँगो र सीमित प्रविधि

eVTOL प्रविधि अझै मुख्यतः विकासकै चरणमा छ। थोरै मात्र उत्पादन भएका छन् र उपलब्ध मोडेलहरू अत्यन्त महँगा छन्।

टेस्लाले आफ्नो रोडस्टरको “उड्ने” संस्करणको मूल्य भने अझै घोषणा गरेको छैन। कम्पनीले उड्ने वा सडकमा चल्ने—कुनै पनि संस्करण कम्तीमा २०२८ सम्म बिक्रीमा नआउने जनाएको छ।

नेपालजस्ता देशका लागि चुनौती

उड्ने कार वा eVTOL ले भविष्यमा सहरी ट्राफिक व्यवस्थापनमा नयाँ विकल्प दिन सक्ने सम्भावना छ। तर यसका लागि मात्र सस्तो सवारी पर्याप्त हुँदैन; विमान उडान इजाजत, उड्डयन नियमन, चार्जिङ पूर्वाधार, आपतकालीन उद्धार व्यवस्था, शहरी उडान क्षेत्र र जनसुरक्षा व्यवस्था आवश्यक पर्छ।

काठमाडौंजस्ता घना र भीडभाडयुक्त सहरमा यस्ता सवारीले ट्राफिक जामको समस्या केही हदसम्म घटाउन सक्ने सम्भावना भए पनि ध्वनि प्रदूषण, हवाई सुरक्षा, भवन नजिकको उडान जोखिम र महँगो लागतले व्यावहारिक प्रयोगलाई जटिल बनाउनेछ। त्यसैले अहिलेको वास्तविकता यही हो—उड्ने कारको प्रविधि विकास भइरहेको छ, तर सामान्य उपभोक्ताको ग्यारेजमा पुग्ने समय अझै आएको छैन।(स्रोतः अन्तराष्ट्रिय न्यूज एजेन्सीहरु)