काठमाडौं, १६ कात्तिक । काठमाडौं महानगरपालिकाको आयोजनामा तीन दिनसम्म सञ्चालन भएको पहिलो ‘काठमाडौं चलचित्र महोत्सव’ (काठमाडौं फिल्म फेस्टिभल) बौद्धस्थित तारागाउँ नेक्स्टको एम्पिथियटरमा भव्य रूपमा सम्पन्न भएको छ। नेपाली चलचित्रको विकास, प्रवर्द्धन, अन्तर्राष्ट्रिय पहिचान र काठमाडौंको मौलिक कला, संस्कृति तथा सम्पदालाई चलचित्रसँग जोड्ने उद्देश्यले आयोजना गरिएको महोत्सवले राजधानीमा चलचित्र संस्कृतिको विकासका लागि नयाँ सम्भावनाको ढोका खोलेको छ।

कात्तिक १३ गते विश्वसम्पदा सूचीमा सूचीकृत वसन्तपुर दरबार क्षेत्रबाट सम्पदा यात्रासहित सुरु भएको महोत्सवले तीन दिनसम्म काठमाडौंका ऐतिहासिक सम्पदा, सांस्कृतिक पहिचान र चलचित्र सिर्जनालाई एउटै मञ्चमा जोड्ने प्रयास गरेको थियो। चलचित्र प्रदर्शनमा मात्र सीमित नरही नेपाली चलचित्रको विगत, वर्तमान र भविष्यबारे विमर्श गर्ने, नयाँ पुस्तालाई चलचित्र सिर्जनातर्फ आकर्षित गर्ने तथा अन्तर्राष्ट्रिय चलचित्र क्षेत्रसँग नेपाली चलचित्र उद्योगको सम्बन्ध विस्तार गर्ने उद्देश्य महोत्सवमा प्रतिबिम्बित भएको थियो।

यस महोत्सवको सबैभन्दा महत्वपूर्ण पक्ष काठमाडौं महानगरपालिकाकी कार्यवाहक प्रमुख सुनिता डङ्गोलको दूरदर्शी सोच, सक्रिय पहल र नेतृत्व रहेको छ। काठमाडौंलाई कला, संस्कृति, सिर्जना र चलचित्रको अन्तर्राष्ट्रिय केन्द्रका रूपमा स्थापित गर्ने उद्देश्यसहित उहाँले अघि सारेको प्रतिबद्धताले पहिलो काठमाडौं चलचित्र महोत्सवलाई व्यवहारमा उतार्न महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको छ।

तीन दिनसम्म चलचित्र, सम्पदा र सिर्जनाको उत्सव

कात्तिक १३ गते वसन्तपुरबाट सुरु भएको महोत्सवको पहिलो दिन काठमाडौंको ऐतिहासिक र सांस्कृतिक पहिचानलाई चलचित्रसँग जोड्ने सन्देश दिइएको थियो। सम्पदा यात्रामार्फत महोत्सवको उद्घाटन गर्नु आफैँमा अर्थपूर्ण थियो। काठमाडौंका दरबार, मन्दिर, पुराना बस्ती, मूर्तिकला, वास्तुकला र जीवनशैली केवल पर्यटकीय आकर्षण मात्र नभई चलचित्रका लागि महत्वपूर्ण कथावस्तु र दृश्यात्मक सम्पदा हुन् भन्ने सन्देश यसले दिएको थियो।

महोत्सवमा नेपाली चलचित्रका ऐतिहासिक कृतिदेखि समकालीन सिर्जना र अन्तर्राष्ट्रिय चलचित्रसम्म प्रदर्शन गरिएको थियो। नेपाली चलचित्रको इतिहास र विकासक्रमलाई सम्झाउने उद्देश्यले पुराना चर्चित चलचित्र ‘के घर के डेरा’ र ‘कुमारी’ प्रदर्शन गरिएका थिए। यी चलचित्रले नेपाली चलचित्रको विगत, तत्कालीन सामाजिक परिवेश, कथावाचन शैली र अभिनय परम्परालाई नयाँ पुस्तासमक्ष पुनः प्रस्तुत गर्ने अवसर प्रदान गरे।

पुराना चलचित्रको प्रदर्शनले नेपाली सिनेमाको इतिहासलाई सम्मान गर्ने मात्र नभई विगतका सिर्जनाबाट वर्तमान र भविष्यका चलचित्रकर्मीले सिक्न सक्ने वातावरणसमेत तयार गरेको थियो।

त्यसैगरी, छोटा श्रव्यदृश्य (सर्ट भिडियो), नेपाली पानोरामा र अन्तर्राष्ट्रिय पानोरामा विधाअन्तर्गत विभिन्न चलचित्र प्रदर्शन गरिएका थिए। छोटा चलचित्रमार्फत नयाँ पुस्ताका सिर्जनशील प्रतिभा र उनीहरूको प्रयोगात्मक सोचलाई स्थान दिइएको थियो भने नेपाली पानोरामाले देशभित्र निर्माण भइरहेका चलचित्रको विविधता, विषयवस्तु र सिर्जनात्मक क्षमतालाई प्रस्तुत गरेको थियो।

अन्तर्राष्ट्रिय पानोरामाले भने नेपाली दर्शकलाई विश्व चलचित्रको फराकिलो संसारसँग परिचित गराउने अवसर प्रदान गरेको थियो। यसले चलचित्रलाई मनोरञ्जनको माध्यममा मात्र सीमित नराखी समाज, संस्कृति, इतिहास, राजनीति, मानव सम्बन्ध र समकालीन विश्वलाई बुझ्ने सशक्त माध्यमका रूपमा स्थापित गर्ने प्रयास गरेको थियो।

तीन दिनसम्म चलेको महोत्सवमा विभिन्न विधाका गरी कुल ४० चलचित्र प्रदर्शन गरिएका थिए।

बौद्ध स्तुपाबाट तारागाउँसम्म सम्पदा र संस्कृतिको यात्रा

महोत्सवको समापन समारोह पनि काठमाडौंको सांस्कृतिक पहिचानसँग जोडेर आयोजना गरिएको थियो। समापन कार्यक्रम बौद्धनाथ स्तुपाको परिक्रमा र प्रार्थनाबाट सुरु भएको थियो।

बौद्ध क्षेत्रमा पुगेका कलाकार, चलचित्रकर्मी तथा विशिष्ट व्यक्तित्वलाई काठमाडौं महानगरपालिका वडा नं. ६ ले मौलिक गायन, वादन र खादा अर्पण गरी परम्परागत शैलीमा स्वागत गरेको थियो। यसले महोत्सवमा सहभागी अतिथिहरूलाई काठमाडौंको जीवित संस्कृति, आतिथ्य परम्परा र स्थानीय समुदायको पहिचानसँग जोड्ने काम गरेको थियो।

त्यसपछि बौद्धनाथ स्तुपाबाट तारागाउँ नेक्स्टसम्म पैदलयात्रा गरिएको थियो। यो यात्रा केवल एउटा स्थानबाट अर्को स्थानसम्म पुग्ने कार्यक्रम थिएन। यसले काठमाडौंका ऐतिहासिक, धार्मिक र सांस्कृतिक सम्पदालाई चलचित्र पर्यटन तथा सिर्जनात्मक उद्योगसँग जोड्न सकिने सम्भावनालाई पनि उजागर गरेको थियो।

तारागाउँ नेक्स्टको एम्पिथियटरमा आयोजित समापन समारोहमा कलाकार, चलचित्रकर्मी, प्राज्ञिक व्यक्तित्व तथा विभिन्न क्षेत्रका विशिष्ट व्यक्तिहरूको उपस्थिति रहेको थियो।

सुनिता डङ्गोलको पहल: चार वर्षअघि गरिएको प्रतिबद्धता पूरा

समापन समारोहलाई सम्बोधन गर्दै काठमाडौं महानगरपालिकाकी कार्यवाहक प्रमुख सुनिता डङ्गोलले काठमाडौंलाई सिर्जनात्मक सहरको अन्तर्राष्ट्रिय सञ्जालमा आबद्ध गराउँदा गरिएको प्रतिबद्धता पूरा भएको बताउनुभयो।

उहाँका अनुसार काठमाडौंले सिर्जनात्मक सहर सञ्जालमा आबद्ध हुने क्रममा चार वर्षभित्र चलचित्र महोत्सव आयोजना गर्ने प्रतिबद्धता जनाएको थियो। पहिलो काठमाडौं चलचित्र महोत्सवको सफल आयोजनासँगै उक्त प्रतिबद्धता कार्यान्वयन भएको छ।

डङ्गोलले यस महोत्सवलाई नेपाली चलचित्र उद्योगप्रति समर्पित कार्यक्रमका रूपमा व्याख्या गर्दै यसलाई दीर्घकालीन अभियानका रूपमा अगाडि बढाउने प्रतिबद्धता व्यक्त गर्नुभयो।

उहाँले भन्नुभयो, “यो सुरुआत हो। यो कार्यक्रम नेपाली चलचित्र उद्योगप्रति समर्पित कार्यक्रम हो। पहिलो कार्यक्रमबाट प्राप्त गरेको सिकाइ, सुधारका लागि प्राप्त सुझावलाई ग्रहण गर्दै आगामी संस्करणलाई थप परिष्कृत र व्यवस्थित गर्दै लैजानेछौँ।”

वास्तवमा काठमाडौं चलचित्र महोत्सवको आयोजना महानगरपालिकाको नियमित सांस्कृतिक कार्यक्रमभन्दा माथि उठेर सिर्जनात्मक उद्योगको विकासमा स्थानीय सरकारको भूमिकालाई स्थापित गर्ने प्रयासका रूपमा देखिएको छ।

कार्यवाहक प्रमुख डङ्गोलले चलचित्रलाई केवल मनोरञ्जनको साधनका रूपमा नभई कला, साहित्य, संस्कृति, इतिहास, पर्यटन र आर्थिक विकाससँग जोडिएको सिर्जनात्मक उद्योगका रूपमा बुझ्नुपर्ने दृष्टिकोणलाई अघि सार्नुभएको छ।

काठमाडौंको सांस्कृतिक सम्पदालाई विश्वसामु चिनाउने, नेपाली चलचित्रकर्मीलाई नयाँ अवसर उपलब्ध गराउने र अन्तर्राष्ट्रिय चलचित्र क्षेत्रसँग सहकार्यको वातावरण बनाउने उद्देश्य यस अभियानका महत्वपूर्ण पक्ष हुन्।

पहिलो संस्करणबाट प्राप्त अनुभव र सुझावलाई समेटेर आगामी वर्षहरूमा महोत्सवलाई अझ व्यवस्थित, प्रभावकारी र अन्तर्राष्ट्रियस्तरको बनाउने उहाँको प्रतिबद्धताले यसको निरन्तरताप्रति आशा जगाएको छ।

नीर शाहको सुझाव: महोत्सवको अनुभवलाई अभिलेखन र पुस्तान्तरण गर्नुपर्छ

समापन समारोहमा वरिष्ठ कलाकार नीर शाहले काठमाडौं चलचित्र महोत्सवको सुरुआतलाई सकारात्मक र महत्वपूर्ण कदमका रूपमा लिनुभयो।

उहाँले उच्चस्तरको चलचित्र महोत्सवको थालनी भएको उल्लेख गर्दै यसबाट प्राप्त अनुभवलाई अभिलेखन गर्ने, नयाँ पुस्तामा पुस्तान्तरण गर्ने र यसको निरन्तर प्रवर्द्धन गर्नुपर्ने आवश्यकता औँल्याउनुभयो।

“कामपाले ढिलै भए पनि सकारात्मक कामको सुरुआत गरेको छ। यसलाई आगामी दिनमा पनि निरन्तरता दिनुपर्छ,” उहाँले भन्नुभयो।

नेपाली चलचित्रको लामो इतिहास र विकासक्रमलाई नजिकबाट अनुभव गर्नुभएका शाहको भनाइले महोत्सवलाई एकपटक आयोजना गरेर समाप्त हुने कार्यक्रमभन्दा पनि नेपाली चलचित्रको इतिहास, वर्तमान र भविष्य जोड्ने संस्थागत अभियानका रूपमा विकास गर्नुपर्ने आवश्यकता देखाएको छ।

राजेश हमाल: चलचित्र समाजको कथा सुनाउने सशक्त माध्यम

महानायक राजेश हमालले चलचित्र समाजका कथा, अवस्था र परिस्थितिलाई आम दर्शकसम्म पुर्‍याउने प्रभावकारी माध्यम भएको बताउनुभयो।

उहाँका अनुसार चलचित्रले कुनै पनि समाजको जीवनशैली, सोच, संस्कृति, संघर्ष, सम्भावना र परिवर्तनलाई दृश्यात्मक रूपमा अभिव्यक्त गर्न सक्छ। त्यसैले चलचित्रको विकासले कला, साहित्य र सिर्जनाको संरक्षण तथा प्रवर्द्धनमा महत्वपूर्ण योगदान पुर्‍याउँछ।

हमालले काठमाडौं महानगरपालिकाले सुरु गरेको पहलले नेपाली चलचित्र उद्योगलाई सकारात्मक दिशा दिने विश्वास व्यक्त गर्नुभयो।

उहाँले अन्तर्राष्ट्रियस्तरमा विकास भएका प्रविधि र प्राविधिक ज्ञान हासिल गर्ने तथा नेपालका अद्वितीय सम्पदालाई विश्वसामु चिनाउने कार्यमा महानगरपालिका सफल भए त्यसको प्रत्यक्ष लाभ नेपाली चलचित्र उद्योगले प्राप्त गर्ने बताउनुभयो।

यस भनाइले नेपाली चलचित्रको विकासका लागि कथावस्तु र अभिनयसँगै प्रविधि, प्राविधिक दक्षता, उत्पादन क्षमता र अन्तर्राष्ट्रिय बजारसँगको सम्बन्ध पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण रहेको स्पष्ट पारेको छ।

मार्को मुलर: दक्षिण एसियाली चलचित्र उद्योगमा नेपालको ठूलो सम्भावना

समापन समारोहमा सहभागी साङ्घाई फिल्म एकेडेमीअन्तर्गत फिल्म आर्टस् रिसर्च सेन्टरका विशिष्ट प्राध्यापक मार्को मुलरले चलचित्र उद्योगको विकासका लागि नेपालमा प्रचुर सम्भावना रहेको बताउनुभयो।

उहाँले दक्षिण एसियाली मुलुकहरूमध्ये नेपालले चलचित्र निर्माणका लागि विशिष्ट भौगोलिक, सांस्कृतिक र सिर्जनात्मक सम्भावना बोकेको उल्लेख गर्नुभयो।

नेपालका प्राकृतिक दृश्य, हिमाल, पहाड, ऐतिहासिक सहर, सांस्कृतिक विविधता, मौलिक जीवनशैली र सामाजिक कथावस्तु अन्तर्राष्ट्रिय चलचित्र निर्माणका लागि महत्वपूर्ण आधार बन्न सक्ने उहाँको भनाइ थियो।

“यसलाई पहिचान गरौँ। आफैँभित्रको सम्भावना खोजौँ। काठमाडौंले थालेको कामबाट नेपाली चलचित्र उद्योगलाई मात्र होइन, अन्तर्राष्ट्रिय उद्योगलाई पनि लाभ पुग्ने विश्वास छ,” उहाँले भन्नुभयो।

मुलरको भनाइले नेपाली चलचित्र उद्योगको विकासका लागि आन्तरिक सिर्जनात्मक क्षमताको पहिचान, अन्तर्राष्ट्रिय सहकार्य र विश्वस्तरीय प्रविधिसँगको पहुँच विस्तार गर्नुपर्ने आवश्यकतालाई औँल्याएको छ।

काठमाडौंलाई सिर्जनात्मक चलचित्र सहर बनाउने सम्भावना

काठमाडौं चलचित्र महोत्सवको पहिलो संस्करणले नेपाली चलचित्र उद्योगमा स्थानीय सरकारको भूमिका कस्तो हुन सक्छ भन्ने महत्वपूर्ण उदाहरण प्रस्तुत गरेको छ।

काठमाडौंसँग ऐतिहासिक सम्पदा, मौलिक संस्कृति, विविध जात्रा, पर्व, भाषा, कला, वास्तुकला र जीवनशैलीको विशाल भण्डार छ। यी सबै चलचित्र निर्माणका लागि महत्वपूर्ण स्रोत हुन्। तर यस्ता सम्भावनालाई व्यवस्थित रूपमा चलचित्र उद्योगसँग जोड्ने प्रयास अझै पर्याप्त हुन सकेको छैन।

यस्तो अवस्थामा महानगरपालिकाले चलचित्र महोत्सवमार्फत सम्पदा, संस्कृति, पर्यटन र चलचित्रलाई एउटै मञ्चमा ल्याउने प्रयास गरेको छ।

यसबाट आगामी दिनमा काठमाडौंमा चलचित्र प्रदर्शन, अन्तर्राष्ट्रिय चलचित्रकर्मीको सहभागिता, चलचित्रसम्बन्धी छलफल, प्रशिक्षण, प्रविधि आदानप्रदान तथा स्थानीय चलचित्र प्रतिभाको प्रवर्द्धनका लागि थप अवसर सिर्जना हुन सक्छन्।

महोत्सवले नयाँ पुस्ताका चलचित्रकर्मीलाई आफ्नो सिर्जना प्रस्तुत गर्ने मञ्च उपलब्ध गराउनुका साथै पुराना चलचित्रको संरक्षण र पुनःप्रदर्शनको महत्वसमेत उजागर गरेको छ।

पहिलो संस्करणको उपलब्धि र सुनिता डङ्गोलको नेतृत्वलाई श्रेय

काठमाडौं चलचित्र महोत्सवको पहिलो संस्करणलाई केवल तीन दिनसम्म चलेको चलचित्र प्रदर्शन कार्यक्रमका रूपमा मात्र हेर्नु पर्याप्त हुँदैन। यो काठमाडौंलाई सिर्जनात्मक सहरका रूपमा स्थापित गर्ने, नेपाली चलचित्र उद्योगको सम्भावना उजागर गर्ने र महानगरपालिकालाई कला तथा संस्कृतिको संरक्षणसँगै सिर्जनात्मक अर्थतन्त्रको प्रवर्द्धनमा सक्रिय बनाउने प्रयास हो।

विशेषगरी चार वर्षअघि गरिएको प्रतिबद्धतालाई व्यवहारमा उतार्दै पहिलो संस्करण आयोजना हुनु महत्वपूर्ण उपलब्धि हो। यसका लागि काठमाडौं महानगरपालिकाको संस्थागत सहयोगसँगै कार्यवाहक प्रमुख सुनिता डङ्गोलको सक्रियता, पहल र नेतृत्वलाई विशेष श्रेय दिनुपर्छ।

उहाँले चलचित्र महोत्सवलाई महानगरको एउटा औपचारिक कार्यक्रमका रूपमा मात्र सीमित नराखी नेपाली चलचित्र क्षेत्रको सम्मान, सम्पदा संरक्षण, अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्ध विस्तार र नयाँ पुस्ताको सिर्जनात्मक क्षमताको प्रवर्द्धनसँग जोड्ने दृष्टिकोण प्रस्तुत गर्नुभएको छ।

नीर शाह, राजेश हमाल र मार्को मुलरजस्ता व्यक्तित्वको सहभागिता तथा विचारले पनि महोत्सवको महत्वलाई थप उचाइ दिएको छ।

पहिलो संस्करणबाट प्राप्त अनुभवलाई संस्थागत गर्दै आगामी संस्करणलाई अझ व्यापक, व्यवस्थित र अन्तर्राष्ट्रियस्तरको बनाउन सके काठमाडौं चलचित्र महोत्सव नेपाली चलचित्र उद्योगको महत्वपूर्ण वार्षिक उत्सव बन्न सक्छ।

समग्रमा, सुनिता डङ्गोलको पहल र नेतृत्वमा सुरु भएको काठमाडौं चलचित्र महोत्सवले काठमाडौंको सम्पदा, संस्कृति र सिनेमालाई एउटै सूत्रमा जोड्दै नेपाली चलचित्रको भविष्यका लागि एउटा आशालाग्दो आधार तयार गरेको छ। यो सुरुआतलाई निरन्तरता दिनु र यसलाई अन्तर्राष्ट्रिय पहिचानसहितको प्रतिष्ठित महोत्सवका रूपमा विकास गर्नु अब महानगरपालिका र समग्र नेपाली चलचित्र क्षेत्रको साझा जिम्मेवारी हुनेछ।