मंगल ग्रहको भित्री भागमा ‘ठोस भाग’ रहेको वैज्ञानिकहरूको दाबी

काठमाडौँ । मंगल ग्रहको भित्री बनावटबारे गरिएको एक नयाँ अध्ययनले ‘रातो ग्रह’ को केन्द्रमा ठोस भाग (Solid Inner Core) रहेको सङ्केत गरेको छ। नासाको ‘इनसाइट ल्यान्डर’ले संकलन गरेको भूकम्पीय तथ्याङ्कको विश्लेषण गर्दै वैज्ञानिकहरूले मंगल ग्रहको बाहिरी तरल कोरभित्र एउटा ठोस भित्री कोर लुकेको हुन सक्ने दाबी गरेका हुन्।

सेप्टेम्बर ४ मा ‘नेचर’ जर्नलमा प्रकाशित अध्ययन अनुसार, सन् २०१८ देखि २०२२ सम्म इनसाइट ल्यान्डरले रेकर्ड गरेका १३ सयभन्दा बढी ‘मार्सक्वेक’ (मंगल ग्रहमा जाने भूकम्प) को अध्ययनबाट यो तथ्य बाहिर आएको हो।

कस्तो छ मंगलको भित्री भाग?
चीनको युनिभर्सिटी अफ साइन्स एण्ड टेक्नोलोजीका भूकम्पविद् ताओयुआन सुन र उनको टोलीले ल्यान्डरबाट १,६०० देखि २,४०० किलोमिटर टाढा केन्द्रविन्दु रहेका २३ वटा भूकम्पका तरंगहरूको विश्लेषण गरेका थिए।

तरल पदार्थको तुलनामा ठोस वस्तुमा कम्पन छिटो यात्रा गर्छ। अध्ययन गरिएका तरंगहरू, भित्री भाग पूर्ण रूपमा तरल भएको भए लाग्ने समयभन्दा ५० देखि २०० सेकेन्ड छिटो इनसाइट ल्यान्डरमा पुगेका थिए। अनुसन्धानकर्ता सुनका अनुसार यसले ग्रहको केन्द्रमा ‘केही कडा वा ठोस वस्तु’ रहेको संकेत गर्छ।

वैज्ञानिकहरूको गणना अनुसार मंगल ग्रहको यो ठोस भित्री भागको अर्धव्यास (रेडियस) करिब ६०० किलोमिटर रहेको छ, जुन ग्रहको कुल मोटाइको करिब २० प्रतिशत हो। यो भाग मुख्यतया फलाम र निकलले बनेको र त्यसमा अक्सिजन जस्ता हल्का तत्त्वहरू मिसिएको कम्प्युटर सिमुलेसनले देखाएको छ।

वैज्ञानिकहरूबीच मतभेद
यो नयाँ खोजले वैज्ञानिक समुदायमा मिश्रित प्रतिक्रिया जन्माएको छ। युनिभर्सिटी अफ मेरील्याण्डका भूकम्पविद् वेद्रान लेकिचले यसलाई महत्त्वपूर्ण उपलब्धि मान्दै अनुसन्धानकर्ताहरूले “केही विशेष कुरा पत्ता लगाएको” बताएका छन्।

यद्यपि, ईटीएच जुरिचका भूभौतिकविद् अमिर खानले भने नतिजाप्रति शंका व्यक्त गरेका छन्। उनका अनुसार मंगल ग्रहको कोर कम घनत्वको भएकाले त्यहाँ ठोस भित्री भाग बन्न गाह्रो हुन्छ। यदि त्यस्तो भाग भइहाले पनि त्यसको अर्धव्यास ३०० किलोमिटरभन्दा बढी नहुनुपर्ने उनको तर्क छ।

चुम्बकीय इतिहास बुझ्न नयाँ बहस
यदि मंगल ग्रहमा साँच्चै ठोस कोर छ भने यसले ग्रहको विकासक्रम र यसको चुम्बकीय क्षेत्रबारे नयाँ प्रश्नहरू खडा गर्नेछ। पृथ्वीको चुम्बकीय क्षेत्र यसको भित्री भाग ठोस बन्ने प्रक्रियासँग जोडिएको छ। मंगल ग्रहमा पनि ठोस कोर हुँदाहुँदै किन यसको विश्वव्यापी चुम्बकीय क्षेत्र हरायो भन्ने विषयमा अब नयाँ किसिमले अनुसन्धान गर्नुपर्ने वैज्ञानिकहरूले औँल्याएका छन्।(source: sciencenews)