बेइजिङमा ट्रम्प र सीबीच ऐतिहासिक भेटवार्ता: व्यापार, ताइवान र इरान युद्ध प्रमुख एजेन्डा

बेइजिङ, वैशाख ३१ । विश्वका दुई ठूला अर्थतन्त्र भएका मुलुक अमेरिका र चीनबीचको बढ्दो तनावका बीच अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प उच्चस्तरीय शिखर वार्ताका लागि चीनको राजधानी बेइजिङ आइपुगेका छन्। इरान र इजरायलबीचको तनाव र हर्मोज जलडमरूमध्य  मा देखिएको संकट समाधानका लागि चीनलाई मनाउने अमेरिकी प्रयास असफल भइरहेका बेला यो भ्रमणलाई विश्वभर चासोका साथ हेरिएको छ।

सन् २०१७ पछि ट्रम्पको यो पहिलो चीन भ्रमण हो। बिहीबार र शुक्रबार हुने यस शिखर वार्तामा व्यापार, ताइवान, आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स  र इरानसँगको युद्ध जस्ता गम्भीर मुद्दाहरूमा छलफल हुने कार्यतालिका छ। बेइजिङ प्रस्थान गर्नुअघि ट्रम्पले इरानको विषयमा चिनियाँ राष्ट्रपति सी जिनपिङसँग लामो छलफल गर्ने बताएका थिए, यद्यपि उनले आफ्नो मुख्य प्राथमिकता भने व्यापार नै रहने प्रष्ट पारेका छन्।

यो शिखर वार्ता किन महत्त्वपूर्ण छ?

अमेरिकी राष्ट्रपतिको रूपमा झन्डै एक दशकपछि ट्रम्पले चीनको भ्रमण गर्नु आफैँमा महत्वपूर्ण मानिएको छ। यसअघि वर्षको सुरुवातमै हुने भनिएको यो वार्ता इरानमा जारी युद्धका कारण पछि धकेलिएको थियो।

लेडेन युनिभर्सिटीका अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धका सह-प्राध्यापक साल्भाडोर सान्टिनो रेगिल्मेका अनुसार, ट्रम्पका लागि व्यापार राजनीतिक रूपमा निकै शक्तिशाली मुद्दा हो, जसलाई मतदाताले सहजै बुझ्दछन्। उनी भन्छन्, “यद्यपि गहिरो द्वन्द्व भनेको विश्व व्यवस्थाको भविष्य र नेतृत्वको विषय हो।”

चीन र अमेरिका रणनीतिक प्रतिद्वन्द्वी भए पनि आर्थिक रूपमा एकअर्कामा गहिरोसँग निर्भर छन्। अमेरिका चिनियाँ उत्पादन र सस्तो लागतमा निर्भर छ भने चीन अमेरिकी प्रविधि, पूँजी बजार र डलरमा आधारित विश्व अर्थतन्त्रको स्थायित्वमा निर्भर छ। यसलाई विज्ञहरूले ‘पारस्परिक निर्भरताको विरोधाभास’ भनेका छन्।

वार्ताका मुख्य एजेन्डाहरू

विश्लेषकहरूका अनुसार दुवै देशका आ-आफ्नै प्राथमिकताहरू छन्:

१. व्यापार र ट्यारिफ :
ट्रम्पले आउँदो नोभेम्बरमा हुने मध्यावधि चुनावलाई मध्यनजर गर्दै ‘आर्थिक जित’ हासिल गर्ने लक्ष्य राखेका छन्। उनले चीनलाई बोइङ विमान, बीफ (गौमासु) र सोयाबिन जस्ता अमेरिकी उत्पादनहरूको खरिद बढाउन दबाब दिनेछन्। अर्कोतर्फ, चीनले अमेरिकाले लगाएको उच्च भन्सार दर (ट्यारिफ) र प्रतिबन्धहरू हटाउन माग गर्नेछ।

२. प्रविधि र दुर्लभ खनिज:
अमेरिकाले चीनको सैन्य र एआई विकासलाई रोक्न उन्नत सेमिकन्डक्टर र चिप बनाउने मेसिनको निर्यातमा कडाइ गरेको छ। जवाफमा, विश्वको ९० प्रतिशत दुर्लभ खनिज (Rare Earths) प्रशोधनमा नियन्त्रण भएको चीनले पनि निर्यातमा रोक लगाएको छ। यो खनिज विद्युतीय सवारी, लडाकु विमान र इलेक्ट्रोनिक्सका लागि अनिवार्य मानिन्छ।

३. इरान युद्ध र ऊर्जा सुरक्षा:
इरानको तेलको सबैभन्दा ठूलो खरिदकर्ता चीन हो (झण्डै ८० प्रतिशत)। अमेरिकाले चीनलाई आफ्नो प्रभाव प्रयोग गरेर इरानलाई वार्तामा ल्याउन र हर्मोज जलडमरूमध्यमा ढुवानी सुरक्षित गर्न आग्रह गर्नेछ। हर्मोज जलडमरूमध्य अवरुद्ध हुँदा विश्वव्यापी ऊर्जा आपूर्तिमा अवरोध पुगेको छ, जसको प्रत्यक्ष असर चीनको ऊर्जा सुरक्षामा पनि परेको छ।

४. ताइवान: अस्तित्वको लडाइँ:
ताइवानलाई चीनले आफ्नो अभिन्न हिस्सा मान्छ र हालैका वर्षहरूमा त्यहाँ सैन्य गतिविधि बढाएको छ। अमेरिकाले ताइवानलाई अर्बौँ डलरको हतियार बिक्री गर्दै आएको छ, जसले चीनलाई क्रुद्ध बनाएको छ। यस वार्तामा ट्रम्पले ताइवानको रक्षाका लागि कस्तो शब्द प्रयोग गर्छन् भन्नेमा सबैको चासो छ।

५. हङकङ र मानवअधिकार:
ट्रम्पले हङकङका जेलमा रहेका मिडिया टाइकुन र लोकतन्त्र पक्षधर नेता जिम्मी लाइको मुद्दा पनि उठाउने अपेक्षा गरिएको छ। लाइलाई चीनको राष्ट्रिय सुरक्षा कानुन अन्तर्गत जेल चलान गरिएको छ।

सफलताको मापन कसरी गर्ने?

ट्रम्पका लागि यो भ्रमण तब सफल मानिनेछ, जब उनले चीनबाट अमेरिकी सामान खरिद गर्ने ठूलो प्रतिबद्धता वा इरान मुद्दामा ठोस सहयोग प्राप्त गर्नेछन्। ट्रम्पको विदेश नीतिमा ‘डिल’ (सम्झौता) लाई ठूलो महत्त्व दिइन्छ।

चिनियाँ राष्ट्रपति सी जिनपिङका लागि भने अमेरिकाको अगाडि नझुकी स्थिरता कायम राख्नु र चीनलाई एक विश्वव्यापी शक्तिको रूपमा मान्यता दिलाउनु नै सफलता हुनेछ।

विज्ञहरूका अनुसार, दुई देशबीचका आधारभूत मतभेदहरू तत्काल समाधान हुने सम्भावना न्यून छ, तर ट्यारिफमा अस्थायी रोक वा खनिज आपूर्तिमा केही खुकुलोपना आएमा त्यसलाई सकारात्मक मान्न सकिनेछ। यस शिखर वार्ताले विश्व अर्थतन्त्र र भू-राजनीतिलाई नयाँ दिशा दिने अपेक्षा गरिएको छ।(न्यूज एजेन्सी)