अमेरिका-इरान तनाव अन्त्य गर्न पाकिस्तानको मध्यस्थता: ‘शान्ति’ कि ‘सैन्य कारबाही’, कूटनीतिक दौडधुप तीव्र

तेहरान/वासिङ्टन , ७ जेष्ठ ।अमेरिका र इरानबीच जारी युद्ध र तनावलाई शान्ति सम्झौतामा बदल्न छिमेकी देश पाकिस्तानले सक्रिय मध्यस्थता सुरु गरेको छ। यसै सिलसिलामा पाकिस्तानका गृहमन्त्री मोहसिन नक्वी बुधबार इरानी राजधानी तेहरान पुगेका छन्।

इरानी सरकारी सञ्चारमाध्यमका अनुसार गृहमन्त्री नक्वीले आफ्ना इरानी समकक्षी एस्कन्दर मोमेनी र अन्य उच्च अधिकारीहरूसँग भेटवार्ता गरेका छन्। पाकिस्तानको यो प्रयासलाई अमेरिका र इरानबीचको खाडल कम गर्ने पछिल्लो कडीका रूपमा हेरिएको छ।

ट्रम्पको चेतावनी: “हामी आक्रमणका लागि तयार छौँ”
एकतर्फ कूटनीतिक प्रयास भइरहँदा अर्कोतर्फ अमेरिकी राष्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्पले भने चेतावनीपूर्ण भाषा प्रयोग गरेका छन्। बुधबार सञ्चारकर्मीहरूसँग बोल्दै ट्रम्पले इरानसँगको वार्ता “वार्ता र पुन: हमला” को बीचको रेखामा रहेको बताए। उनले भने, “यदि हामीले सही जवाफ पाएनौँ भने, हामी तुरुन्तै सैन्य कदम चाल्न तयार छौँ।”

शान्ति प्रस्तावका मुख्य चुनौतीहरू
गत अप्रिल ८ मा पाकिस्तानकै मध्यस्थतामा अमेरिका र इरानबीच अस्थायी युद्धविराम भएको थियो। तर, स्थायी शान्ति सम्झौताका लागि भने अझै धेरै अवरोधहरू बाँकी छन्:

१. युरेनियम संवर्धन: अमेरिकाले इरानको प्रशोधित (संवर्धित) युरेनियमको भण्डार तेस्रो मुलुकलाई बुझाउनुपर्ने र आगामी २० वर्षसम्म युरेनियम संवर्धनमा प्रतिबन्ध लगाउनुपर्ने माग राखेको छ। इरानले यसमा कडा आपत्ति जनाउँदै आएको छ।
२. स्ट्रेट अफ हर्मुज: विश्वको २० प्रतिशत तेल आपूर्ति हुने यस जलमार्गमा इरानले जहाजहरूमाथि प्रतिबन्ध र महसुल लगाउने प्रस्ताव गरेको छ। अमेरिकाले यसको विरोधमा इरानी बन्दरगाहहरूमा जलसेनाद्वारा नाकाबन्दी लगाएको छ।
३. प्रक्सी समूहहरू: लेबनानको हिजबुल्लाह, यमनको हुथी र इराकका सशस्त्र समूहहरूलाई इरानले दिँदै आएको समर्थन बन्द गर्नुपर्ने अमेरिकी सर्त छ, जसमा इरान सहमत हुने देखिँदैन।

पाकिस्तानी सेना प्रमुख पनि इरान जाने तयारीमा
इरानी समाचार संस्था ‘इस्ना’ (ISNA) का अनुसार पाकिस्तानका सेना प्रमुख असिम मुनिर पनि बिहीबार नै इरान पुग्ने सम्भावना छ। उनको भ्रमणको मुख्य उद्देश्य इरानले पेश गरेको १४ बुँदे शान्ति योजनामा अमेरिकाको सहमति जुटाउनु र दुवै पक्षलाई वार्ताको टेबुलमा ल्याउनु रहेको छ।

चीन र रुसको भूमिका
मध्यपूर्वी एसियामा देखिएको यो संकट समाधानका लागि विश्वका अन्य शक्ति राष्ट्रहरू पनि सक्रिय छन्। चिनियाँ राष्ट्रपति सी जिनपिङले हालै ट्रम्पसँग भेटवार्ता गरेका थिए भने रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिन पनि चीन भ्रमणमा रहेका छन्। पाकिस्तानी प्रधानमन्त्री शहबाज शरीफ र सेना प्रमुख मुनिर पनि शनिबार चीन भ्रमणमा जाँदैछन्, जहाँ इरान मामिला र क्षेत्रीय सुरक्षाका बारेमा गम्भीर छलफल हुने बताइएको छ।

बढ्दो कूटनीतिक सक्रियताका बाबजुद खाडी क्षेत्रमा ड्रोन हमलाहरू जारी रहनुले शान्ति प्रक्रिया अझै जोखिमपूर्ण रहेको संकेत गर्दछ। अबको केही दिनमा हुने उच्चस्तरीय भेटवार्ताले यो क्षेत्र युद्धतर्फ धकेलिने हो वा शान्तितर्फ, भन्ने कुराको फैसला गर्नेछ।