एआई दौडमा अमेरिकालाई उछिन्ने चीनको ‘गोप्य अस्त्र’: प्रचुर र सस्तो ऊर्जा

बेइजिङ/वासिङ्टन (एजेन्सीहरू), १४ जेठ ।  आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स (एआई) को क्षेत्रमा विश्वकै महाशक्ति बन्ने होडमा चीनले आफ्नो सबैभन्दा बलियो पक्षका रूपमा ‘सस्तो र प्रचुर बिजुली’ लाई अघि सारेको छ। अत्याधुनिक सेमिकन्डक्टर (चिप) मा अमेरिकाको वर्चस्व रहे पनि विशाल डेटा सेन्टरहरू सञ्चालनका लागि आवश्यक ऊर्जामा भने चीनले बाजी मारिरहेको छ।

विशाल ऊर्जाको माग र चीनको तयारी
एआई मोडेलहरूलाई तालिम दिन र सञ्चालन गर्न अर्बौं डलरका डेटा सेन्टरहरू आवश्यक पर्दछन्, जसले अत्यधिक ऊर्जा खपत गर्छन्। इन्टरनेसनल इनर्जी एजेन्सी (IEA) का अनुसार एउटा सामान्य डेटा सेन्टरले १ लाख घरपरिवार बराबरको बिजुली खपत गर्छ भने आगामी पुस्ताका ‘हाइपरस्केल’ डेटा सेन्टरहरूलाई २० लाख घरलाई पुग्ने विद्युत् शक्ति आवश्यक पर्छ।

चीनले हाल अमेरिकाको तुलनामा दुई गुणा बढी बिजुली उत्पादन गरिरहेको छ। ब्लूमबर्ग एनईएफका अनुसार आगामी पाँच वर्षमा चीनले अमेरिकाको तुलनामा ६ गुणा बढी बिजुली उत्पादन क्षमता थप्ने प्रक्षेपण गरिएको छ। यसमध्ये ठूलो हिस्सा सौर्य र वायु ऊर्जा जस्ता नवीकरणीय स्रोतबाट प्राप्त हुनेछ।

‘इस्ट डेटा, वेस्ट कम्प्युटिङ’ अभियान
चीनले आफ्नो एआई रणनीतिलाई नवीकरणीय ऊर्जा क्षेत्रसँग एकीकृत गरिरहेको छ। सरकारले ‘इस्ट डेटा, वेस्ट कम्प्युटिङ’ (East Data, West Computing) पहल अन्तर्गत देशको कम जनघनत्व भएका पश्चिमी भेगमा डेटा सेन्टरहरू निर्माण गरिरहेको छ, जहाँ जग्गा र नवीकरणीय ऊर्जा प्रचुर मात्रामा उपलब्ध छ। हालै निङ्गसिया क्षेत्रमा ५०० मेगावाटको सौर्य र वायु ऊर्जा आयोजनालाई सिधै डेटा सेन्टरसँग जोडिएको छ, जुन चीनकै यस्तो प्रकृतिको पहिलो ठूलो परियोजना हो।

साँघुरिँदै गरेको दूरी
सन् २०२५ को तथ्यांकअनुसार अमेरिकामा ५,४२७ डेटा सेन्टर छन् भने चीनमा केवल ४४९। तर चीनले सन् २०१६ देखि २०२३ सम्म वार्षिक ३० प्रतिशतको दरले आफ्नो डेटा सेन्टर क्षमता विस्तार गरिरहेको छ। अमेरिकी प्रतिबन्धका कारण एनभिडिया (Nvidia) जस्ता उच्चस्तरका चिप्स पाउन कठिन भएपछि चीनले हुवावे र एसएमआईसी (SMIC) मार्फत स्वदेशी चिप र पूर्वाधारमा लगानी बढाएको छ।

क्यापिटल इकोनोमिक्सकी वरिष्ठ अर्थशास्त्री ली फाहिका अनुसार चिनियाँ निर्माण शैली निकै तीव्र छ। हुवावेले ६ महिनामै डेटा सेन्टर तयार गर्न सक्छ, जबकि अमेरिकामा यस्तै परियोजनाका लागि कम्तीमा एक वर्ष लाग्छ।

अमेरिकी चुनौती: ऊर्जा संकट र स्थानीय विरोध
अमेरिकामा भने एआई विस्तारमा विद्युतीय प्रसारण लाइन (Power Grid) को सीमा मुख्य बाधक बनेको छ। सन् २०२५ को अन्त्यतिर अमेरिकामा डेटा सेन्टरका नयाँ आयोजनामा ५० प्रतिशतले गिरावट आएको थियो। यसको मुख्य कारण ग्रिडको सीमितता र स्थानीय समुदायले डेटा सेन्टरले बिजुली खपत बढाएको भन्दै गरेको विरोध हो।

टेस्लाका सीईओ एलन मस्कले पनि चीनको ऊर्जा क्षमताको प्रशंसा गर्दै भनेका छन्, “एआई तैनाथीका लागि सबैभन्दा ठूलो अवरोध विद्युत् शक्ति नै हो। चीनको ऊर्जा वृद्धि अविश्वसनीय छ।”

चुनौती र गुणस्तरको सवाल
यद्यपि चीनका लागि सबै कुरा सहज भने छैन। अधिकांश डेटा सेन्टरहरू अझै पनि बेइजिङ, सांघाई र शेन्जेन जस्ता ठूला सहरमा छन्, जहाँ बिजुलीको माग बढी छ। साथै, चीनको पावर ग्रिड प्रान्तीय स्तरमा विभाजित भएकाले एक क्षेत्रबाट अर्को क्षेत्रमा बिजुली पठाउन प्राविधिक कठिनाइ छ।

ब्रुकिङ्स इन्स्टिच्युसनका शोधकर्ता काइल च्यानका अनुसार चीनले तीव्र गतिमा निर्माण गरे पनि डेटा सेन्टरहरूको गुणस्तर र उपयोगितामा अझै समस्याहरू छन्। बेइजिङकै अनुमानअनुसार हाल चीनका डेटा सेन्टरहरूको क्षमता उपयोग केवल २० देखि ३० प्रतिशत मात्र छ।

अहिलेको स्थितिमा अमेरिका चिप्स (Chips) मा धनी छ तर ऊर्जामा कमजोर देखिन्छ। अर्कोतर्फ, चीन ऊर्जा (Power) मा धनी छ तर उच्चस्तरका चिप्समा पछाडि छ। दुवै मुलुक अहिले आफ्नो कमजोरी सुधार्दै एआईको शिखरमा पुग्ने अन्तिम दौडमा छन्।