अमेरिका र इरानबीच युद्धविरामको सहमति, तर तेहरानका सडकमा अझै आशंका र अविश्वास

तेहरान (एजेन्सीहरू)।  अमेरिका र इरानबीच झण्डै चार महिनादेखि जारी सैन्य तनाव अन्त्य गर्ने गरी आइतबार प्रारम्भिक सहमति (MoU) भएपछि विश्व समुदायले राहतको महसुस गरेको छ। तर, वर्षौंदेखिको आर्थिक प्रतिबन्ध र हालैको युद्धले थकित बनेका इरानी नागरिकहरूमा भने यो सम्झौताले दीर्घकालीन शान्ति ल्याउनेमा अझै ठूलो आशंका छ।

आगामी शुक्रबार हस्ताक्षर हुने भनिएको यस सहमति अनुसार इरानले फेब्रुअरी २८ देखि आफ्नो नियन्त्रणमा राखेको ‘स्ट्रेट अफ हर्मुज’ (Hormuz Strait) लाई पुनः सञ्चालनमा ल्याउनेछ। यसको बदलामा अमेरिकाले इरानका दक्षिणी बन्दरगाहहरूमा लगाएको नौसैनिक नाकाबन्दी हटाउने सहमति गरेको छ। यो कदमले विश्वको ऊर्जा बजारलाई स्थिर बनाउने अपेक्षा गरिएको छ।

यद्यपि, इरानको आणविक कार्यक्रम, अमेरिकी प्रतिबन्धहरू र रोक्का गरिएका अर्बौं डलरका इरानी सम्पत्ति जस्ता जटिल मुद्दाहरू अझै सुल्झिन बाँकी छन्। यी विषयहरूलाई पछिका लागि थाँती राखिएकाले धेरै इरानीहरू यो सम्झौता दिगो हुनेमा विश्वस्त छैनन्।

तेहरानकी एक विश्वविद्यालयकी विद्यार्थी परीसाले भनिन्, “मलाई लाग्दैन कि यो सम्झौताले आम जनताको जीवनमा ठूलो परिवर्तन ल्याउनेछ। यो अहिलेका लागि मात्र काम चलाउ हुन सक्छ, तर दुवै पक्षले आफ्नै स्वार्थका लागि यसलाई जुनसुकै बेला उल्लंघन गर्न सक्छन्।”

अर्का स्थानीय मेहदीले पनि अमेरिकाले इरानका न्यूनतम मागहरू समेत पूरा गर्नेमा आफूलाई विश्वास नभएको बताए।

कट्टरपन्थीको विरोध र खामेनीको विरासत
इरानभित्रका कट्टरपन्थी समूहहरूले यो सम्झौताको विरोध गरिरहेका छन्। उनीहरूले सरकारलाई वार्तामा अझ कडा रूपमा प्रस्तुत हुन दबाब दिइरहेका थिए। आइतबार राति तेहरानको भालियास्र स्क्वायरमा गत फेब्रुअरीमा मारिएका सर्वोच्च नेता आयतोल्लाह अली खामेनीको विशाल भित्तेचित्र अनावरण गरिएको छ। खामेनीले सधैं अमेरिकाप्रति अविश्वास राख्न वकालत गर्दै आएका थिए।

कतिपय प्रदर्शनकारीहरूले खामेनीको हत्याको बदला लिन नसकेको भन्दै सरकारको आलोचना गरेका छन्। मोहदेसे नामकी एक महिलाले भनिन्, “अमेरिकाले फेरि पनि सम्झौता तोड्नेछ। बरु हामीले हर्मुज जलसन्धि बन्द गरेरै आफ्नो अडान कायम राख्नुपर्थ्यो।”

इजरायलको असन्तुष्टि
यता इजरायलका प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतान्याहु यो सम्झौताका कारण आन्तरिक राजनीतिक दबाबमा परेका छन्। इजरायली विपक्षी दलहरूले यसलाई देशको असफलताको रूपमा चित्रण गरेका छन्। इजरायली रक्षामन्त्री इजरायल काट्जले लेबनान, सिरिया र गाजाबाट आफ्ना सेना फिर्ता नहुने र इरानले आक्रमण गरे कडा जवाफ दिने चेतावनी दिएका छन्।

बजारमा सकारात्मक प्रभाव
राजनीतिक आशंकाका बाबजुद इरानी बजारले भने युद्धविरामको खबरलाई स्वागत गरेको छ। सोमबार इरानी मुद्रा ‘रियाल’ अमेरिकी डलरको तुलनामा केही बलियो भएको छ। गत महिना एक डलर बराबर १९ लाख रियाल पुगेको दर अहिले १६ लाख १० हजारमा झरेको छ। यस्तै, तेहरान स्टक एक्सचेन्जको सूचक पनि ५० लाख अंकको ऐतिहासिक उचाइमा पुगेको छ।

अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको जन्मदिनकै दिन पारेर वासिङ्टनले यो सहमतिको घोषणा गरेको थियो, जबकि इरानले भने केही घण्टा ढिलो गरी मात्र आधिकारिक पुष्टि गरेको थियो। इरानी सञ्चारमाध्यमहरूले यसलाई “अमेरिका इरानको प्रतिरोधका अगाडि झुकेको” भन्दै विजयको रूपमा प्रचार गरिरहेका छन्।

सम्झौताको पूर्ण पाठ सार्वजनिक नभए पनि यसले मध्यपूर्वमा तत्कालका लागि ठूलो युद्धको खतरा भने टारेको छ। तर, यसको सफलता आगामी महिनाहरूमा अमेरिकाले दिने सहुलियत र इरानको आणविक अडानमा निर्भर रहने विश्लेषकहरूको भनाइ छ।