मुम्बई, भारत । भारतमा चिकित्सा शिक्षाको प्रवेश परीक्षा (NEET) को प्रश्नपत्र बाहिरिएको र परीक्षामा भएको व्यापक अनियमितताको विरोधमा ‘जेन-जी’ (Gen Z) पुस्ताले एक अनौठो र व्यङ्ग्यात्मक आन्दोलन सुरु गरेको छ। ‘कक्रोच जनता पार्टी’ (CJP) नाम दिइएको यस समूहले अहिले देशभरि नै संघीय शिक्षा मन्त्री धर्मेन्द्र प्रधानको राजीनामा माग्दै प्रदर्शन गरिरहेको छ।

अपमानबाट जन्मिएको आन्दोलन

यो आन्दोलनको सुरुवात एक अपमानजनक टिप्पणीबाट भएको हो। गत महिना भारतीय सर्वोच्च अदालतका न्यायाधीश सूर्यकान्तले एक सुनुवाइका क्रममा भनेका थिए, “अहिलेका युवाहरू साङ्ला (कक्रोच) जस्तै हुन्, जोसँग न रोजगारी छ, न त आफ्नो पेशामा कुनै स्थान। तिनीहरूमध्ये कोही मिडिया बन्छन्, कोही सामाजिक सञ्जालमा सक्रिय हुन्छन् त कोही आरटीआई (RTI) अभियन्ता।”

युवाहरूलाई ‘साङ्लो’ भनिएकोमा आक्रोशित बनेका अमेरिकाको बोस्टनमा अध्ययनरत ३० वर्षीय भारतीय विद्यार्थी अभिजीत दिपकेले सामाजिक सञ्जालमा प्रश्न गरे— “यदि सबै साङ्लाहरू एक भए भने के होला?”

यही एउटा प्रश्नले सामाजिक सञ्जालमा ठूलो हलचल ल्यायो। दिपकेले मे १६ मा ‘कक्रोच जनता पार्टी’ (CJP) स्थापनाको घोषणा गरे, जुन नाम प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीको ‘भारतीय जनता पार्टी’ (BJP) सँग मिल्दोजुल्दो राखिएको छ।

विद्यार्थीहरूको आक्रोश र पीडा

महाराष्ट्रका २० वर्षीय विद्यार्थी आयुष सिम्पी यस आन्दोलनका एक प्रतिनिधि पात्र हुन्। दुई वर्षसम्म कठोर परिश्रम गरेर चिकित्सा शिक्षाको प्रवेश परीक्षा दिएका सिम्पीको सपना तब टुट्यो, जब सरकारले प्रश्नपत्र बाहिरिएको भन्दै परीक्षा रद्द गर्यो।

“म मुसाको दौड (Rat Race) बाट बाहिर निस्किएको महसुस गर्दै थिएँ, तर सरकारको असफलताले मेरो संसार नै भत्काइदियो,” सिम्पीले अल जजिरासँग भने। भारतभर करिब २० लाख विद्यार्थीहरू १ लाख ३० हजार सिटका लागि प्रतिस्पर्धा गरिरहेका छन्। परीक्षा रद्द भएपछि कतिपय विद्यार्थीले आत्महत्या समेत गरेका छन्।

डिजिटल विद्रोहदेखि सडक आन्दोलनसम्म

सुरुमा सामाजिक सञ्जालमा सीमित यो अभियान अहिले भारतका विभिन्न सहरहरूमा फैलिएको छ। नयाँ दिल्लीको जन्तर मन्तरबाट सुरु भएको सार्वजनिक प्रदर्शन पुणे, अमृतसर, बैंगलोर, हैदराबाद र जयपुरसम्म पुगेको छ।

जयपुरमा भएको र्‍यालीका क्रममा सीजेपीका संस्थापक दिपकेमाथि भौतिक आक्रमण समेत भएको थियो। तर, उनले विचलित नभई शान्तिपूर्ण लडाइँ जारी राख्ने बताएका छन्। यस समूहको इन्स्टाग्राम पेजमा २ करोड २० लाखभन्दा बढी फलोअर्स पुगेका छन् भने उनीहरूका भिडियोहरू ४० करोड पटकभन्दा बढी हेरिएका छन्।

‘परीक्षा घोषणापत्र’ र मागहरू

पुणेमा आयोजित र्‍यालीमा सीजेपीले आफ्नो ‘परीक्षा घोषणापत्र’ सार्वजनिक गरेको छ। उनीहरूका मुख्य मागहरू निम्न छन्:

• शिक्षा मन्त्री धर्मेन्द्र प्रधानको तत्काल राजीनामा।

• प्रश्नपत्र बाहिरिएमा प्रत्येक परीक्षार्थीलाई १० हजार भारु क्षतिपूर्ति।

• परीक्षा प्रणालीको पारदर्शी मूल्याङ्कन र स्वतन्त्र लेखा परीक्षण।

• निजी एजेन्सीहरूलाई परीक्षा सञ्चालनको जिम्मा दिने प्रक्रियाको छानबिन।

सरकारको प्रतिक्रिया र ‘गोदी मिडिया’को आलोचना

आन्दोलन चर्किएपछि प्रधानमन्त्री मोदीले सामाजिक सञ्जालमा आफ्नो सरकार ‘युवा नेतृत्वको विकास’ का लागि प्रतिबद्ध रहेको उल्लेख गरेका छन्। तर, आन्दोलनकारीले यसलाई ‘पाखण्ड’ भनेका छन्।

सीजेपीका प्रवक्ता सौरभ दासले भने, “एकातिर प्रधानमन्त्री युवा विकासको कुरा गर्नुहुन्छ, अर्कोतिर विद्यार्थीको आत्महत्या र परीक्षाको धाँधलीमा मौन बस्नुहुन्छ।” आन्दोलनकारीहरूले भारतीय मूलधारका सञ्चार माध्यमहरूलाई ‘गोदी मिडिया’ (सत्ताको पक्षपोषण गर्ने मिडिया) को संज्ञा दिँदै उनीहरूले विद्यार्थीको समस्यालाई बेवास्ता गरेको आरोप लगाएका छन्।

राजनीतिक विश्लेषकहरूका अनुसार, यो आन्दोलनले राजनीतिप्रति खासै चासो नराख्ने युवा पुस्तालाई पनि एकजुट बनाएको छ। पत्रकार सबा नाक्वी भन्छिन्, “राजनीति मन नपराउने युवाहरू पनि अहिले सीजेपीबारे कुरा गरिरहेका छन्। यो आन्दोलनले मानिसहरूलाई डरबाट बाहिर निस्कन र आवाज उठाउन सिकाएको छ।”

अहिले देशभरका विद्यार्थी र अभिभावकहरू यो ‘साङ्लो’ को विद्रोहले भारतीय शिक्षा प्रणालीमा कस्तो परिवर्तन ल्याउँछ भन्ने पर्खाइमा छन्।