अमेरिका र इरानबीच युद्ध अन्त्य गर्ने ऐतिहासिक समझदारी: हर्मुज जलसन्धि खुल्ने, इजरायलमा भने आक्रोश

वासिङ्टन/तेहरान (एजेन्सी) । अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प र इरानी राष्ट्रपति मसुद पेजेस्कियानले इरानविरुद्ध जारी युद्ध अन्त्य गर्न र रणनीतिक रूपमा महत्त्वपूर्ण मानिएको ‘हर्मुज जलसन्धि’ पुन: सञ्चालन गर्नका लागि एक ऐतिहासिक समझदारी पत्र मा हस्ताक्षर गरेका छन्।

दुवै देशका राष्ट्रप्रमुखहरूले इलेक्ट्रोनिक माध्यमबाट हस्ताक्षर गरेको यस सम्झौतासँगै अमेरिका र इजरायलले इरानविरुद्ध चलाइरहेको युद्ध समाप्त हुने विश्वास गरिएको छ। अमेरिकी अधिकारीहरूका अनुसार यस सम्झौतामा इरानले आणविक हतियार विकास नगर्ने वा खरिद नगर्ने, सबै मोर्चाहरूमा जारी युद्ध अन्त्य गर्ने र विश्व व्यापारका लागि महत्त्वपूर्ण सामुद्रिक मार्ग ‘हर्मुज जलसन्धि’ तुरुन्त खोल्ने बुँदाहरू समावेश छन्।

इरानको दाबी: ‘शक्तिको आधारमा वार्ता’
इरानका मुख्य वार्ताकार एवं संसदका सभामुख मोहम्मद बागेर घालिबाफले आफ्नो देशले ‘शक्तिको आडमा’ अमेरिकासँग कूटनीतिक संवाद गरेको बताउनुभएको छ। इरानी सरकारी सञ्चारमाध्यम ‘प्रेस टिभी’सँगको अन्तर्वार्तामा उहाँले भन्नुभयो, “अहिलेको वार्ता अघिल्ला समयको भन्दा फरक छ। आज हामीसँग रणभूमिमा प्राप्त गरेको जितको बलियो आधार छ, जसलाई हाम्रा मित्र र शत्रु दुवैले स्वीकार गरेका छन्।” उहाँले सैन्य सफलतालाई कानुनी र राजनीतिक दस्ताबेजमा रूपान्तरण गर्नु नै इरानको हितमा रहेको उल्लेख गर्नुभयो।

इजरायलमा तीव्र असन्तुष्टि
यसैबीच, अमेरिका र इरानबीच भएको यो समझदारीलाई लिएर इजरायलमा भने राजनीतिक र वैचारिक रूपमा तीव्र आक्रोश देखिएको छ। इजरायलले इरानको युरेनियम संवर्द्धन क्षमता नष्ट गर्ने, ब्यालिस्टिक मिसाइल उत्पादन रोक्ने र इरानी सरकारलाई नै ढाल्ने लक्ष्यका साथ यो युद्धमा अमेरिकाको साथ मागेको थियो। तर, नयाँ समझदारीमा यी कुनै पनि मागहरू सम्बोधन नभएपछि प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतान्याहुमाथि दबाब बढेको छ।

रिपोर्टहरूका अनुसार, राष्ट्रपति ट्रम्पले नेतान्याहुलाई लेबनानमा सैन्य कारबाही गर्दा ‘नरम व्यवहार’ (Softer touch) अपनाउन आग्रह गर्नुभएको छ। यद्यपि, लेबनानलाई पनि यो समझदारीको दायरामा राखिएको भनिए पनि इजरायली सेनाले दक्षिण लेबनानमा आफ्नो सैन्य अपरेसन जारी राखेको छ।

हिजबुल्लाहको प्रतिक्रिया
हिजबुल्लाहका प्रमुख नइम कासिमले यो सम्झौतालाई ‘ठूलो विजय’ को रूपमा व्याख्या गर्नुभएको छ। उहाँले लेबनान र इजरायलबीचको अबको वार्ता केवल ‘पारस्परिक सुरक्षा’ मा मात्र केन्द्रित हुनुपर्ने धारणा राख्नुभएको छ।

अहिले इजरायली प्रधानमन्त्री नेतान्याहु एकातिर आफूसँग चिढिएका ट्रम्पलाई शान्त बनाउने र अर्कोतिर लेबनानबाट सेना फिर्ता बोलाउन नचाहने इजरायली जनमत र गठबन्धन साझेदारहरूलाई खुसी पार्ने दोहोरो दबाबमा हुनुहुन्छ। पछिल्लो विकसित घटनाक्रमले मध्यपूर्वको राजनीतिमा नयाँ मोड ल्याउने देखिएको छ।