इरानमा आर्थिक संकट चरम सीमामा: एक अमेरिकी डलरको मूल्य २० लाख रियाल पुग्यो, औषधि र खाद्यान्नको मूल्य आकाशिँदो

तेहरान (इरान) । इरानी मुद्रा ‘रियाल’को मूल्यमा इतिहासकै सबैभन्दा ठूलो गिरावट आएको छ। अमेरिका र इजरायलसँगको बढ्दो तनाव र कडा अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिबन्धका बीच खुला बजारमा एक अमेरिकी डलर खरिद गर्न अब २० लाख इरानी रियाल खर्चनुपर्ने भएको छ।

गत फेब्रुअरी २८ देखि सुरु भएको युद्ध र अमेरिकाले लगाएको कडा आर्थिक प्रतिबन्धका कारण इरानको ९ करोड २० लाख जनसंख्या चरम महँगी र अभावको चपेटामा परेको छ।

२० लाख रियालले अहिले के किन्न सकिन्छ?
अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चार माध्यम अल जजीराका अनुसार युद्ध सुरु हुनुअघि २० लाख रियालले जुन सामान किन्न सकिन्थ्यो, अहिले त्यसको आधा पनि आउँदैन। मूल्यवृद्धिको तुलनात्मक विवरण यस्तो छ:

• खाद्यान्न: युद्धअघि २० लाख रियालले ४ केजी गोलभेडा, आधा केजी कुखुराको मासु र झण्डै १ लिटर खानेतेल आउँथ्यो। अहिले सोही रकमले यसको आधा मात्रै सामान उपलब्ध छ। गोलभेडाको मूल्य ७१ प्रतिशत, कुखुराको मासु ७४ प्रतिशत र खानेतेलको मूल्य १७७ प्रतिशतले बढेको छ।

• औषधि: सबैभन्दा भयावह अवस्था औषधिको मूल्यमा देखिएको छ। मधुमेहका बिरामीका लागि नभई नहुने ‘इन्सुलिन’को मूल्य ६४२ प्रतिशतले बढेको छ। त्यस्तै, सिटामोलको मूल्य ९३ प्रतिशत र शिशुहरूका लागि प्रयोग गरिने ‘बेबी फर्मुला’को मूल्य ९५ प्रतिशतले वृद्धि भएको छ।

तोमान र रियालको अन्योल
इरानीहरूले दैनिक कारोबारमा ‘रियाल’को सट्टा ‘तोमान’ शब्द प्रयोग गर्छन् (१ तोमान = १० रियाल)। २० लाख रियाल अर्थात् २ लाख तोमानले अहिले एक छाक जोहो गर्न पनि धौ-धौ परिरहेको स्थानीयको गुनासो छ।

सर्वसाधारणको भोगाइ: “बाँच्नु नै ठूलो चुनौती”
तेहरानमा बस्ने ३५ वर्षीया अफसानेहले भन्नुभयो, “युद्धअघि हामी भविष्यका योजना बुन्थ्यौँ, तर अहिले महिनाको अन्त्यसम्म कसरी बाँच्ने भन्ने मात्रै चिन्ता छ।” उहाँका अनुसार शिशु स्याहार केन्द्र (Daycare) को दैनिक शुल्क मात्रै ५ लाख तोमान पुगेको छ, जुन औसत कमाइ हुने परिवारका लागि धान्न असम्भव छ।

त्यस्तै, होर्मोजगान प्रान्तमा माछा मार्ने काम गर्ने सालामाले पहिले ५ लाख तोमानमा हुने साप्ताहिक किनमेलका लागि अहिले ५० लाख तोमान खर्चनुपर्ने बताउनुभयो। महँगीकै कारण धेरै परिवारले आफ्नो भान्छाबाट मासु र कुखुरा कटौती गरिसकेका छन्।

न्यूनतम ज्याला र व्यापारमा मन्दी
इरानमा सरकारले तोकेको न्यूनतम मासिक ज्याला १६ करोड ६० लाख रियाल (करिब ८२ डलर) मात्र छ। भत्ताहरू थप्दा समेत यो रकम १०८ डलरभन्दा बढी हुँदैन। आकाशिँदो महँगीका तुलनामा आम्दानी स्थिर रहँदा क्रयशक्ति शून्य जस्तै भएको छ।

तेहरानका फेसन व्यवसायी जमिरका अनुसार गत वर्षको तुलनामा व्यापार ४० प्रतिशतले घटेको छ। “जाडो महिना सकिनुअघि नै धेरै साना व्यवसायीहरू टाट पल्टिने अवस्था छ,” उहाँले भन्नुभयो।

संकटको कारण
इरानको यो आर्थिक दुरावस्थाको मुख्य कारण अमेरिकी नौसेनाले गरेको सामुद्रिक नाकाबन्दी र कडा प्रतिबन्धहरू हुन्। नाकाबन्दीका कारण इरानले न त तेल निर्यात गर्न सकेको छ, न त आवश्यक कच्चा पदार्थ र औषधि आयात गर्न नै। उत्पादन क्षेत्र ठप्प छ र बेरोजगारी दर बढ्दो छ।

विज्ञहरूका अनुसार इरानको समस्या केवल महँगी मात्र होइन, बरु आम्दानी र खर्चबीचको फराकिलो खाडल हो। लाखौँ इरानीहरूका लागि अब प्रश्न “सामानको मूल्य कति बढ्यो?” भन्ने होइन, बरु “एक महिनाको तलबले कति दिनको खाना आउँछ?” भन्ने बनेको छ।(स्रोतः अलजाजीरा)