ख्वप (भक्तपुर), १६ भदौ । इतिहासविद्हरूले ‘खुल्ला आकाशमुनिको सङ्ग्रहालय’ र ‘नाचगानको सहर’ उपमा दिएको भक्तपुर नगरमा यतिबेला रात्रिकालीन सांस्कृतिक उत्सवको रौनक सुरु भएको छ । गाईजात्राको अवसरमा यहाँ बर्सेनि आयोजना हुने ८ रात ९ दिन लामो सांस्कृतिक प्रदर्शनीले भक्तपुरलाई पुनः एकपटक ‘जीवित सङ्ग्रहालय’ का रूपमा प्रमाणित गरिदिएको छ ।

हरेक वर्ष जनैपूर्णिमा (गुन्हिपुन्ही) देखि कृष्ण जन्माष्टमीसम्म चल्ने यो उत्सवमा भक्तपुरका टोलटोलमा विभिन्न परम्परागत नाच र नाटक (ख्याल) प्रदर्शन गरिन्छ । यसलाई आधुनिक भाषामा ‘लाइभ कन्सर्ट’ सँग तुलना गरिए पनि यो पूर्ण रूपमा मौलिक र निःशुल्क हुने गर्दछ ।

साँझदेखि मध्यरातसम्म सांस्कृतिक रमझम
गाईजात्राको प्रमुख दिनपछि सुरु हुने यो रात्रिकालीन प्रदर्शनी विशेष गरी साँझ ५ बजेदेखि राति १२ बजेसम्म चल्ने गर्दछ । स्थानीयका अनुसार यस वर्ष भदौ १५ देखि १९ गतेसम्म नगरका विभिन्न डबली र मञ्चहरूमा यी नाचहरू देखाइँदैछ । यस वर्ष भक्तपुर नगरपालिका वडा नं. ९ को सूर्यमढी, वडा नं. ६ को चोछें र वडा नं. ४ को नासमनामा विशेष मञ्चहरू निर्माण गरिएका छन् ।

विविध नाच र मुखुण्डोको आकर्षण
यस अवधिमा भक्तपुरका टोलटोलबाट फाकन्दली प्याखं, माक प्याखं (बाँदर नाच), नागाँचा प्याखं, लाखे, देवी नाच, भैरव नाच, मयूर नाच र जङ्गली नाच जस्ता दर्जनौँ विधाका नाचहरू प्रदर्शन गरिन्छन् । ५ वर्षका बालकदेखि ७० वर्षका वृद्धसम्मले परम्परागत पोसाक र मुखुण्डो लगाएर प्रत्यक्ष बाजागाजाको तालमा नृत्य प्रस्तुत गर्दछन् ।

“भक्तपुरको गाईजात्रा एक दिन मात्र होइन, यो त ८ रात र ९ दिनसम्म चल्ने उत्सव हो,” स्थानीय प्रविना बनमाला भन्नुहुन्छ, “धेरैलाई यो रात्रिकालीन प्रदर्शनीबारे जानकारी नहुन सक्छ, तर यो समयमा भक्तपुरका हरेक गल्ली संगीत र नृत्यले जीवन्त बन्छन् ।”

नगरपालिकाको अगुवाइमा संरक्षण र प्रोत्साहन
भक्तपुरको यो मौलिक संस्कृतिलाई जोगाउन भक्तपुर नगरपालिकाले विशेष भूमिका खेल्दै आएको छ । नगर प्रमुख सुनिल प्रजापतिले २०७४ सालदेखि ‘धे धे बाला कासा’ (सांस्कृतिक प्रतियोगिता) मार्फत उत्कृष्ट नाचहरूलाई पुरस्कृत गर्ने परम्परा सुरु गरिएको जानकारी दिनुभयो ।

“हामीले हाम्रा मौलिक नाचहरूलाई जीवन्त राख्न नगरका विभिन्न ठाउँमा मञ्च व्यवस्थापन गरेका छौँ,” नगर प्रमुख प्रजापतिले भन्नुभयो, “उत्कृष्ट प्रदर्शन गर्ने टोलीलाई विश्व पर्यटन दिवसको अवसरमा नगदसहित सम्मान गर्ने गरिएको छ ।”

भक्तपुर नगरपालिका वडा नं. ९ का अध्यक्ष रवीन्द्र ज्याख्वका अनुसार, दर्शकहरूलाई सहज होस् भनेर डबली र खुला मञ्चहरूमा नाच देखाइने व्यवस्था मिलाइएको छ । एउटै नाच नगरका विभिन्न टोलमा पालैपालो प्रदर्शन गरिने हुँदा दर्शकले जुनसुकै दिन पनि फरक–फरक प्रस्तुति अवलोकन गर्न पाउनेछन् ।

रात्रिकालीन समयमा हुने यो भव्य सांस्कृतिक मेलाले भक्तपुरको पर्यटन र आन्तरिक कलालाई प्रवर्द्धन मात्र गरेको छैन, पुस्तान्तरणको माध्यमबाट कला र संस्कृतिलाई नयाँ पुस्तामा हस्तान्तरण गर्ने महत्वपूर्ण अवसर समेत प्रदान गरेको छ ।