मध्यपूर्वको तनावले विश्व अर्थतन्त्रमा धक्का: तेलको मूल्यमा उछाल, सेयर बजार ‘राताम्मे’

काठमाडौँ । मध्यपूर्वमा पुनः सुरु भएको सैन्य तनावका कारण विश्वव्यापी तेल र सेयर बजारमा गम्भीर असर देखिएको छ। इरान र अमेरिकाबीचको बढ्दो द्वन्द्वले लगानीकर्तामा अनिश्चितता सिर्जना गरेपछि मङ्गलबार अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा कच्चा तेलको मूल्य वृद्धि भएको छ भने प्रमुख सेयर सूचकाङ्कहरूमा गिरावट आएको छ।

तेल बजारमा मूल्य वृद्धि
अमेरिकाले इरानी टापुमा रहेका रकेट प्रक्षेपण केन्द्रहरूमा आक्रमण गरेपछि तेलको आपूर्ति शृङ्खला प्रभावित हुने डरले मूल्य बढेको हो। अमेरिकाले ‘स्ट्रेट अफ हर्मुज’ मा इरानले समुद्री सुरुङ बम (माइन) बिछ्याउने तयारी गरेको दाबी गरेको छ। सोही तनावका बीच मङ्गलबार ब्रेन्ट कच्चा तेलको मूल्य करिब २ प्रतिशतले बढेर प्रतिब्यारेल ९२.३५ अमेरिकी डलर पुगेको छ।

विश्वको कुल तेल ढुवानीको करिब २० प्रतिशत हिस्सा ओगट्ने ‘स्ट्रेट अफ हर्मुज’ मा आवागमन सीमित भएपछि ऊर्जा संकटको जोखिम बढेको छ। अमेरिकी बेन्चमार्क कच्चा तेलको मूल्य पनि २.५ प्रतिशतले वृद्धि भई प्रतिब्यारेल ८७.८४ डलर कायम भएको छ।

विश्वभरका सेयर बजारमा गिरावट
तनावको सीधा असर विश्वका प्रमुख सेयर बजारहरूमा देखिएको छ। हङकङको प्रसिद्ध अनलाइन फेसन रिटेलर ‘शिन’को सेयर कारोबार सुरु हुनासाथ १० प्रतिशतसम्म घटेको थियो। हङकङको हाङ सेङ सूचकाङ्क ०.९ प्रतिशत र सांघाई कम्पोजिट ०.२ प्रतिशतले ओरालो लागेका छन्।

युरोपेली बजारमा पनि भारी गिरावट देखिएको छ। जर्मनीको ड्याक्स (DAX) १.१ प्रतिशत, फ्रान्सको क्याक ४० (CAC 40) ०.४ प्रतिशत र बेलायतको एफटीएसई १०० (FTSE 100) १.१ प्रतिशतले घटेका छन्। जापानको निक्केई २२५ मा पनि गिरावट देखिएको छ भने दक्षिण कोरियाको कोस्पीमा सामान्य सुधार देखिएको छ।

यद्यपि, ऊर्जा क्षेत्रका कम्पनीहरूका लागि भने यो स्थिति फाइदाजनक देखिएको छ। एक्सन मोबिल र सेभ्रोन जस्ता ठूला तेल कम्पनीहरूको सेयर मूल्यमा २ प्रतिशतभन्दा बढीको वृद्धि भएको छ।

मुद्रास्फीति र ब्याजदरको चुनौती
ऊर्जाको मूल्यमा भएको यो वृद्धिले विश्वभरको महँगी (मुद्रास्फीति) लाई थप बढाउने चिन्ता थपेको छ। विशेष गरी अमेरिकी केन्द्रीय बैङ्क ‘फेडरल रिजर्भ’लाई ब्याजदर घटाउने निर्णय लिन यो तनावले थप जटिल बनाइदिएको छ। ऊर्जाको मूल्य बढ्दा घरायसी खर्च बढ्ने र उपभोक्ताको क्रयशक्ति घट्ने अर्थविद्हरूको विश्लेषण छ।

इरानले जोर्डनस्थित अमेरिकी अखडामा क्षेप्यास्त्र प्रहार गरेपछि स्थिति थप तनावपूर्ण बनेको छ। यद्यपि ती क्षेप्यास्त्रलाई बीचमै रोकिएको दाबी गरिएको छ, तर यसले मध्यपूर्वमा कुनै पनि बेला ठूलो युद्ध भड्किन सक्ने त्रास फैलाएको छ, जसको प्रत्यक्ष छायाँ विश्व बजारमा देखिन थालेको छ।