तेहरान/वासिङ्टन। इरानको नतान्ज आणविक परिसरनजिकैको एउटा पहाडभित्र लुकेको शंकास्पद भूमिगत केन्द्रमा यस वर्ष निर्माण कार्य असाधारण गतिमा बढेको खुलासा भएको छ। अमेरिकी थिंक ट्याङ्क सेन्टर फर स्ट्राटेजिक एन्ड इन्टरनेसनल स्टडिज ले छ वर्षको स्याटेलाइट तस्बिर विश्लेषण गरी यो निष्कर्ष निकालेको हो।

‘पिक्याक्स माउन्टेन’ नामले चिनिने यो स्थल नतान्जबाट झन्डै १४० माइल दक्षिणतर्फ, तेहरानदेखि टाढा एक पहाडी क्षेत्रमा पर्छ। यसको गहिरो भूगर्भीय बनावटका कारण इरानले यहाँ आफ्नो आणविक कार्यक्रमका संवेदनशील गतिविधि लुकाएको हुनसक्ने शंका पश्चिमा गुप्तचर संस्थाहरूले लामो समयदेखि गर्दै आएका हुन्।

के भन्छ नयाँ विश्लेषणले?

CSIS का विश्लेषकहरूका अनुसार २०२६ मा यस क्षेत्रमा निर्माण गतिविधि स्पष्ट रूपमा बढेको छ — सुरुङका प्रवेशद्वार बलियो बनाइँदै छन्, भित्री सडक निर्माण भइरहेको छ र बाहिरी संरचना थप सुदृढ पारिँदै छ। यसैबाट यो ठाउँ आणविक कार्यक्रमको लागि एक ‘सुरक्षित शरणस्थल’का रूपमा तयार भइरहेको आकलन गरिएको छ।

विश्लेषकहरूले यहाँ सम्भव रहेका तीन उद्देश्य औंल्याएका छन्:

• सेन्ट्रिफ्युज निर्माण तथा जोड्ने केन्द्र
• युरेनियम संवर्धन केन्द्र
• युरेनियम धातु रूपान्तरण जस्ता संवेदनशील कार्यका लागि सुरक्षित ठाउँ

इजरायली गुप्तचर निकायहरूले पनि इरानले संवर्धनमा प्रयोग हुने सेन्ट्रिफ्युज यहीँ सारिरहेको हुनसक्ने अनुमान गरेका छन्। तर CSIS ले भने हालसम्मको निर्माणले यो केन्द्र पूर्ण सञ्चालनमा आइसकेको भन्ने प्रमाण नदिने स्पष्ट पारेको छ।

ट्रम्पको चेतावनी, तर आक्रमण सजिलो छैन

राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले पत्रकारसँग कुरा गर्दा पिक्याक्स माउन्टेनलाई चाँडै निशाना बनाउन सकिने संकेत दिइसकेका छन् र त्यहाँको गतिविधिबारे अमेरिकालाई जानकारी रहेको दाबी गरेका छन्।

तर विश्लेषकहरूका अनुसार ग्रेनाइट पहाडभित्र गहिरो गरी बनाइएको यो संरचनामाथि आक्रमण गर्नु सजिलो छैन। CSIS भन्छ, अमेरिकासँग रहेका सबैभन्दा शक्तिशाली गैर-आणविक बमले पनि त्यत्रो गहिराइको संरचना पूर्ण रूपमा ध्वस्त पार्न सक्छ कि सक्दैन भन्ने अझै अनिश्चित छ।

बङ्कर बस्टरको सीमा र नयाँ हतियारको खोजी

२०२५ जुनमा अमेरिकाले ‘अपरेसन मिडनाइट ह्यामर’ अन्तर्गत इरानका केही आणविक स्थलमाथि आक्रमण गरेको थियो, जसले केही महत्वपूर्ण संरचनामा क्षति पुर्‍याएको दाबी गरिएको थियो। तर इस्फहानको गहिरो भूमिगत संरचनाका सम्बन्धमा एक वरिष्ठ अमेरिकी सैन्य जनरलले अमेरिकाको बङ्कर बस्टर बमले त्यसलाई पूर्ण ध्वस्त पार्न नसकेको र मुख्यतः प्रवेशद्वारमा मात्र क्षति पुगेको स्वीकारेका थिए।

यही सीमितता चिर्न अमेरिकी सेनाले हाल प्रयोगमा रहेको Massive Ordnance Penetrator (MOP) भन्दा शक्तिशाली नयाँ पुस्ताको भूमिगत लक्ष्यभेदी बम विकास गरिरहेको छ। २०२५ सेप्टेम्बरमै यसको प्रारम्भिक ढाँचा विकासका लागि ठेक्का दिइएको थियो भने गत जुनमा वायुसेनाले यससम्बन्धी थप प्रस्ताव माग गरिसकेको छ।

न्यू मेक्सिकोमा गोप्य परीक्षणको संकेत

अर्कोतर्फ, रक्षा मन्त्रालयअन्तर्गतको डिफेन्स थ्रेट रिडक्सन एजेन्सी (DTRA) ले न्यू मेक्सिकोको ह्वाइट स्यान्ड्स मिसाइल रेन्जस्थित भूमिगत परीक्षणस्थलमा आकस्मिक कामका लागि १२ लाख डलरको ठेक्का दिएको विवरण सार्वजनिक भएको छ। यो ठेक्का इरानसँगको युद्ध सुरु हुनुभन्दा ठ्याक्कै एक दिनअघि, फेब्रुअरी २७ मा जारी गरिएको थियो र ‘अत्यन्त संवेदनशील राष्ट्रिय सुरक्षा निर्देशन’ अनुसार दुई-तीन साताभित्रै तयारी पूरा गर्नुपर्ने उल्लेख थियो।

स्याटेलाइट तस्बिरमा फेब्रुअरी १६ देखि १८ बीचमा उत्खनन सुरु भएको र मार्च मध्यसम्म माटो-ढुङ्गाको थुप्रो बढ्दै गएको देखिन्छ, त्यसपछि गतिविधि रोकिएजस्तो देखिन्छ। यो परीक्षणस्थलको बनावट पिक्याक्स माउन्टेनसँग मिल्दोजुल्दो रहेको CSIS ले जनाएको छ, तर परीक्षण वास्तवमै सम्पन्न भयो कि भएन भन्ने स्वतन्त्र रूपमा पुष्टि हुन सकेको छैन।

निष्कर्ष: तनाव अझै गहिरिँदै

अमेरिकी सेनाले पिक्याक्स माउन्टेनमाथि सम्भावित आक्रमणको योजना पहिल्यै तयार पारेको र यो स्थल इरानविरुद्धको सम्भावित लक्ष्य सूचीमा रहेको स्रोतहरूले बताएका छन्। तर सेनाका सबैभन्दा ठूला बमले समेत पहाडभित्रको वास्तविक गहिराइसम्म पुगेर लक्ष्य नष्ट गर्न सक्छन् कि सक्दैनन् भन्ने अझै स्पष्ट भइसकेको छैन, र यस विषयमा रक्षा मन्त्रालयभित्र योजना निर्माणसम्बन्धी छलफल जारी रहेको बताइन्छ।

समग्रमा, पिक्याक्स माउन्टेनमा बढ्दो निर्माण र यसैलाई लक्षित गरी अमेरिकाले बढाइरहेको सैन्य तयारीले इरान-अमेरिका सम्बन्धमा तनाव थप गहिरिँदै गएको संकेत गर्छ।