काठमाडौं  ।  राति सुत्ने समयमा कोठामा थोरै मात्र उज्यालो (प्रकाश) हुनु पनि मुटुको स्वास्थ्यका लागि जोखिमपूर्ण हुन सक्ने एक नयाँ अध्ययनले देखाएको छ। रातिको समयमा हुने प्रकाशको संसर्गले मुटुको मांसपेशीको बनावट र कार्यक्षमतामा नकारात्मक परिवर्तन ल्याई भविष्यमा मुटुरोगको जोखिम बढाउने वैज्ञानिकहरूले चेतावनी दिएका छन्।

प्रतिष्ठित ‘युरोपियन हर्ट जर्नल’  मा प्रकाशित अध्ययन अनुसार राति सुत्दा हुने प्रकाशको प्रदूषणलाई मुटुरोगको नयाँ जोखिमयुक्त कारकका रूपमा पहिचान गरिएको छ।

अध्ययनका वरिष्ठ लेखक तथा अमेरिकास्थित टुलान युनिभर्सिटी ओबेसिटी रिसर्च सेन्टरका निर्देशक डा. लु ची  ले भने, “हाम्रो खोजले के देखाउँछ भने चिकित्सक तथा नीति निर्माताहरूले मुटुरोग रोकथामका लागि रातिको समयमा प्रकाशको संसर्ग कम गर्ने रणनीतिलाई प्राथमिकतामा राख्नुपर्छ।”

३ लक्सभन्दा बढी उज्यालो मुटुका लागि हानिकारक

स्वास्थ्य विशेषज्ञहरूका अनुसार गुणस्तरीय निद्राका लागि सुत्ने कोठाको उज्यालो अधिकतम १ लक्स (Lux) भन्दा कम हुनुपर्छ। प्रकाश नाप्ने अन्तर्राष्ट्रिय एकाइ ‘लक्स’ अनुसार ३ लक्स भनेको ढोकाको मुनिबाट छिर्ने प्रकाश वा जूनको उज्यालो बराबर हुन्छ।

बेलायतको ‘युके बायोबैंक’ मा आबद्ध ११ हजारभन्दा बढी मुटुरोग नभएका व्यक्तिहरूमा गरिएको यो अनुसन्धानमा ३ वर्षसम्म अध्ययन गरिएको थियो। अध्ययनमा सहभागीहरूलाई हप्ताभरि हातमा ‘लाइट सेन्सर’ बाँध्न लगाइएको थियो र तीन वर्षपछि उनीहरूको मुटुको एमआरआई (MRI) गरियो।

अनुसन्धान अनुसार सुत्ने बेला ३ लक्सभन्दा बढी प्रकाशको सम्पर्कमा रहने व्यक्तिहरूको मुटुको बायाँ भेन्ट्रिकल को भित्ता बाक्लो भएको पाइयो। यसले मुटुभित्र रगत भरिने ठाउँ कम गराउँछ र रगत पम्प गर्ने क्षमता घटाउँछ।

कोठा जति धेरै उज्यालो भयो, मुटुमा हुने क्षतिको मात्रा त्यति नै बढी देखिएको छ। सुत्ने बेला नजिकै राखिएको स्मार्टफोनको स्क्रिनको चमक, डिजिटल घडीको उज्यालो वा झ्यालबाट छिर्ने बाहिरी सडकको बत्ती नै किन नहोस्, ती सबैले मुटुमा असर पुर्‍याउने अध्ययनले जनाएको छ।

‘कार्डियाक रिमोडेलिङ’ र मुटु फेल हुने जोखिम

डेन्भरस्थित नेसनल जुइस हेल्थका रोकथामसम्बन्धी कार्डियोलोजी निर्देशक डा. एन्ड्र्यु फ्रीम्यानका अनुसार मुटुको मांसपेशीको बनावटमा यस्तो परिवर्तन आउनुलाई ‘कार्डियाक रिमोडेलिङ’ भनिन्छ।

“हामी मुटुको मांसपेशी बाक्लो, कडा वा आकारमा ठूलो भएको चाहँदैनौँ। तर राति धेरै उज्यालोमा सुत्दा र निद्राको गुणस्तर खस्किँदा यी सबै समस्याहरू देखिने जोखिम रहन्छ,” डा. फ्रीम्यानले भने।

अनुसन्धानकर्ता डा. चीका अनुसार प्रकाशका कारण ५ देखि ६ घण्टाभन्दा कम निद्रा हुनुले मुटुमा पर्ने असरको २४ देखि ४९ प्रतिशत हिस्सा ओगट्छ। यसबाहेक रातिको प्रकाशले रक्तचाप, मुटुको धड्कन र मानसिक तनाव जस्ता जैविक प्रक्रियामा पनि गडबडी ल्याउँछ।

आशङ्का र सीमाहरू

किंग्स कलेज लन्डनका लेक्चरर कार्ल लरेन्सले भने यस अध्ययनका केही सीमाहरू रहेको बताएका छन्। हातमा बाँधिने सेन्सरले आँखाले प्राप्त गर्ने वास्तविक प्रकाशको मात्रा ठ्याक्कै नाप्न नसक्ने र एक हप्ताको परीक्षणका आधारमा तीन वर्षपछिको एमआरआईलाई सिधै जोड्नुअघि अझ विस्तृत अनुसन्धान आवश्यक रहेको उनको भनाइ छ।

राति सुत्ने कोठा कसरी अन्धकार बनाउने?

विशेषज्ञहरूका अनुसार सुत्ने कोठालाई उज्यालोमुक्त बनाउन केही सरल उपाय अपनाउन सकिन्छ:

• ब्ल्याकआउट पर्दाको प्रयोग: झ्यालमा मोटा पर्दा वा ‘ब्ल्याकआउट सेड्स’ लगाउने। (तर बिहान भने पर्दा खोलेर प्राकृतिक घामको उज्यालो लिने, जसले शरीरको ‘सार्काडियन रिदम’ सन्तुलित राख्छ।)

• ढोकाका प्वाल थुन्ने: ढोका वा झ्यालका चेपबाट छिर्ने उज्यालो रोक्न ‘ड्राफ्ट स्टपर’ वा फित्ताहरू प्रयोग गर्ने।

• आई मास्क (Eye Mask): कोठालाई पूर्ण रूपमा अन्धकार बनाउन सम्भव नभए आँखामा पट्टि  बाँधेर सुत्ने।

• उचित बत्तीको चयन: राति प्रयोग गरिने बत्ती (Night Light) हरू रातो, प्याजी वा सुन्तला रङका कम पावरका हुनुपर्छ र ती भुइँको सतहतिर फर्काएर राखिनुपर्छ।