वासिङ्टन (एजेन्सी) — नोभेम्बर ३ मा हुने संयुक्त राज्य अमेरिकाको मध्यावधि निर्वाचनले राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको कार्यकालका अन्तिम दुई वर्षको राजनीतिक दिशा निर्धारण गर्नेछ। यस निर्वाचनमा प्रतिनिधिसभाका सबै ४३५ र सिनेटका ३५ सीटका लागि मतदान हुँदैछ, जसको नतिजाले कांग्रेसमा रिपब्लिकन वा डेमोक्रेट्सको नियन्त्रण तय गर्नेछ। 

रिपब्लिकनहरू हाल प्रतिनिधिसभामा २१८ र सिनेटमा ५३ सीटसहित दुवै सदनको अल्पबहुमत कायम राखेका छन्। डेमोक्रेट्सले प्रतिनिधिसभामा नियन्त्रण लिन कम्तीमा तीन र सिनेटमा चार सीटको शुद्ध लाभ आवश्यक पर्नेछ। 

किन निर्णायक छ?

मध्यावधि निर्वाचन राष्ट्रपतिको चार वर्षे कार्यकालको मध्यबिन्दुमा हुन्छ। यसमा राष्ट्रपति पदका लागि मतदान हुँदैन, तर कांग्रेसको नियन्त्रणले राष्ट्रपतिले कानुन पारित गर्ने, बजेट स्वीकृत गराउने, नियुक्ति अनुमोदन गराउने र आफ्नो नीतिगत एजेन्डा अगाडि बढाउने क्षमतालाई निर्धारण गर्छ।

रिपब्लिकनहरूले दुवै सदन कायम राखे ट्रम्पको कर, आप्रवासन, ऊर्जा र सुरक्षासम्बन्धी एजेन्डालाई निरन्तरता मिल्न सक्छ। तर डेमोक्रेट्सले कुनै एक वा दुवै सदन जिते भने ट्रम्पका विधेयक, बजेट र नियुक्तिमाथि बलियो रोक लगाउन सक्नेछन्। 

प्रतिनिधिसभाको गणित

प्रतिनिधिसभाका सदस्यको कार्यकाल दुई वर्षको हुने भएकाले यस पटक सबै ४३५ सीटमा निर्वाचन हुँदैछ। तर धेरै क्षेत्रमा एक पक्षको प्रभुत्व स्पष्ट भएकाले बहुमत निर्धारण गर्ने वास्तविक प्रतिस्पर्धा करिब ५० क्षेत्रमा मात्र सीमित छ।

धेरैजसो चुनावी विश्लेषकहरूले डेमोक्रेट्सले प्रतिनिधिसभा जित्ने सम्भावना बढी देखाएका छन्। रोयटर्स/इप्सोसको सर्वेक्षणले डेमोक्रेट्सको पक्षमा १२ अंकको फराकिलो राष्ट्रिय अग्रता देखाएको छ, जुन ट्रम्पको लोकप्रियता घट्नु र इन्धनको मूल्यवृद्धिप्रतिको जनअसन्तुष्टिसँग जोडिएको छ।

सिनेट: कडा प्रतिस्पर्धा

सिनेटमा १०० सीट छन्, तर सिनेटरहरूको कार्यकाल छ वर्षको र क्रमिक रूपमा नवीकरण हुने भएकाले यस पटक ३५ सीटमा मात्र निर्वाचन हुँदैछ। रिपब्लिकनहरूको हालको ५३–४७ बहुमतलाई उल्टाउन डेमोक्रेट्सले चार सीटको शुद्ध लाभ चाहिन्छ।europarl.europa+1

सिनेटमा बहुमत कायम राख्न डेमोक्रेट्सलाई ५१ सीट चाहिन्छ, किनकि बराबरी अवस्थामा उपराष्ट्रपतिले निर्णायक मत दिन सक्छन्। टेक्सास र कान्सासजस्ता रिपब्लिकन पकडका राज्यमा डेमोक्रेट्सको प्रतिस्पर्धा बढेकाले सिनेटको नतिजा अझै अनिश्चित मानिएको छ। 

कांग्रेसको नियन्त्रणले के गर्छ?

कांग्रेसले संघीय कानुन पारित गर्छ, बजेट स्वीकृत गर्छ र राष्ट्रपतिका प्रशासनिक तथा न्यायिक नियुक्तिलाई अनुमोदन गर्छ। तर कुनै दलले दुवै सदन जिते पनि सबै कानुन सजिलै पारित हुँदैन।

सिनेटमा अधिकांश विधेयक अगाडि बढाउन ‘फिलिबस्टर’ तोड्न सामान्यतः ६० मत चाहिन्छ। त्यसैले ६० सीट नपुगेसम्म दुवै दलले केही हदसम्म द्विपक्षीय समर्थन खोज्नुपर्ने हुन्छ। 

राष्ट्रपतिले आफूलाई मनपरेको विधेयकमा भिटो लगाउन सक्छन्। भिटो खारेज गर्न दुवै सदनमा दुईतिहाइ बहुमत चाहिन्छ, जुन व्यावहारिक रूपमा अत्यन्त कठिन मानिन्छ। 

रिपब्लिकनले जिते के हुन्छ?

रिपब्लिकनहरूले दुवै सदन कायम राखे ट्रम्पलाई आफ्ना प्रमुख विधेयक अगाडि बढाउन सहज हुनेछ। यसअघि उनीहरूले आप्रवासन तथा सीमा सुरक्षा निकायको बजेट वृद्धि र व्यापक कर सुधार विधेयकजस्ता मुद्दामा ट्रम्पको एजेन्डा अगाडि बढाएका छन्। 

तर २०२८ को राष्ट्रपति निर्वाचन नजिकिँदै जाँदा केही रिपब्लिकन सांसदहरूले आफ्नो चुनावी स्थिति हेरेर ट्रम्पसँग दूरी बनाउन सक्ने सम्भावना पनि छ। विशेषगरी भन्सार, युद्ध अधिकार र स्वास्थ्य सेवाजस्ता विवादास्पद मुद्दामा उनीहरूको स्वतन्त्र अडान बढ्न सक्छ। 

रिपब्लिकनहरूले सिनेट मात्र कायम राखे पनि ट्रम्पका संघीय नियुक्ति, सर्वोच्च अदालतका न्यायाधीशसहितका न्यायाधीश र प्रशासनिक पदका उम्मेदवारलाई अनुमोदन गराउन सहयोग पुग्नेछ।

अमेरिकी सिनेटमा हाल रिपब्लिकन पार्टीको ५३ सीट र डेमोक्रेटिक पार्टीको ४७ सीट छन्। त्यसैले रिपब्लिकनहरूको ५३–४७ को अल्पबहुमत छ।

सिनेटमा कानुन पारित गर्न साधारणतः ५१ मत चाहिन्छ। बराबरी ५०–५० भएको अवस्थामा उपराष्ट्रपतिले निर्णायक मत दिन्छन्; हालका उपराष्ट्रपति जेडी भान्स रिपब्लिकन भएकाले व्यावहारिक रूपमा रिपब्लिकनहरूको नियन्त्रण बलियो छ।

तर सिनेटमा धेरैजसो प्रमुख विधेयक अगाडि बढाउन ‘फिलिबस्टर’ तोड्न ६० मत चाहिन्छ। त्यसैले रिपब्लिकनको ५३ सीटले सबै विधेयक सजिलै पारित गर्न पुग्दैन; धेरै मुद्दामा केही डेमोक्रेट सांसदको समर्थन आवश्यक पर्छ।

डेमोक्रेट्सले जिते के हुन्छ?

डेमोक्रेट्सका लागि मुख्य उपलब्धि ट्रम्पको विधायी एजेन्डा रोक्ने क्षमता हुनेछ। उनीहरूले समितिहरूको नेतृत्व लिई अनुसन्धान, सुनुवाइ र समन जारी गर्ने अधिकार प्रयोग गर्न सक्नेछन्।politico+1

तर डेमोक्रेट्सले आफ्नै विधेयक पारित गर्नु भने कठिन हुनेछ, किनकि ट्रम्पको भिटो अधिकार कायमै रहनेछ। त्यसैले उनीहरूको रणनीति अधिकांशतः रक्षात्मक हुने अपेक्षा छ।politifact+1

बजेट र ‘पारितै पर्ने’ विधेयकमा भने डेमोक्रेट्सले आफ्ना नीतिगत सर्तहरू थप्न सक्नेछन्। सरकार ठप्प हुने जोखिमले रिपब्लिकनहरूलाई समझौताका लागि दबाब दिन सक्छ। 

महाअभियोगको सम्भावना

डेमोक्रेट्सले प्रतिनिधिसभा जिते ट्रम्पविरुद्ध महाअभियोगको प्रस्ताव दर्ता गर्न सक्ने र साधारण बहुमतले महाअभियोग पारित गर्न सक्ने सम्भावना छ। तर पदबाट हटाउन सिनेटमा दुईतिहाइ बहुमत चाहिन्छ, जुन अत्यन्त कठिन मानिन्छ। 

ट्रम्पले आफूविरुद्ध तेस्रो महाअभियोगको जोखिमबारे बारम्बार चेतावनी दिँदै आएका छन्। उनका अनुसार डेमोक्रेट्सले कांग्रेस जिते महाअभियोगको राजनीति अगाडि बढाउने छन्। 

इरान युद्ध र अर्थतन्त्र

अमेरिकी संविधानअनुसार युद्ध घोषणा गर्ने अधिकार कांग्रेसमा हुन्छ, तर दोस्रो विश्वयुद्धयता कांग्रेसले औपचारिक युद्ध घोषणा गरेको छैन। ट्रम्प प्रशासनले इरानसँगको इजरायल–अमेरिका युद्धमा कांग्रेसको पूर्व स्वीकृति आवश्यक पर्दैन भन्ने तर्क गरेको छ। 

डेमोक्रेट्सले ‘वार पावर्स रिजोल्युसन’ पारित गरेर राष्ट्रपतिको युद्ध अधिकार नियन्त्रण गर्ने प्रयास गर्न सक्छन्। तर त्यसलाई कानुनी रूपमा लागू गर्न ट्रम्पको भिटो खारेज गर्न दुईतिहाइ समर्थन चाहिन्छ। 

अर्थतन्त्रका हकमा भने कांग्रेसको नतिजाले तुरुन्तै ठूलो परिवर्तन ल्याउने सम्भावना कम छ। इन्धन र खाद्यान्नको मूल्यवृद्धिलाई नियन्त्रण गर्न डेमोक्रेट्सले कांग्रेसको नियन्त्रण प्रयोग गर्न सके पनि परिणाम ढिलो, क्रमिक र राजनीतिक सहमतिमा निर्भर हुनेछ।

यो मध्यावधि निर्वाचन ट्रम्पको दोस्रो कार्यकालको मध्यवर्ती जनमत परीक्षण हो। रिपब्लिकनहरूका लागि यो कांग्रेसमा आफ्नो बहुमत कायम राख्ने र ट्रम्पको एजेन्डालाई सुरक्षित गर्ने लडाइ हो, भने डेमोक्रेट्सका लागि यो राष्ट्रपतिको शक्ति सीमित गर्ने र २०२८ को राजनीतिक आधार तयार गर्ने अवसर हो।