आधुनिक कतारका निर्माता तथा ‘फादर एमिर’ शेख हमाद बिन खलिफा अल थानीको ७४ वर्षको उमेरमा निधन

दोहा ।  कतारलाई एक सानो राष्ट्रबाट विश्वकै धनी र प्रभावशाली मुलुकमा रूपान्तरण गर्ने आधुनिक कतारका मुख्य परिकल्पनाकार एवम् पूर्व अमिर शेख हमाद बिन खलिफा अल थानीको ७४ वर्षको उमेरमा निधन भएको छ।

एक मिलनसार र प्रभावशाली व्यक्तित्वका रूपमा चिनिने शेख हमादले सन् १९९५ मा कतारको सत्ता सम्हालेका थिए। उनलाई कतारको आधुनिक विकास, शिक्षा र सामाजिक सुधारका क्षेत्रमा क्रान्तिकारी परिवर्तन ल्याउने नेताका रूपमा सम्मान गरिन्छ। उनले कतारको प्राकृतिक ग्यास भण्डारलाई देशको विकास र समृद्धिको मुख्य आधार बनाएर कतारलाई विश्व मानचित्रमा नयाँ पहिचान दिलाएका थिए।

आर्थिक क्रान्ति र विकासका खम्बा
शेख हमादको शासनकालमा कतारको कुल गार्हस्थ्य उत्पादन (GDP) २४ गुणाभन्दा बढीले वृद्धि भयो। उनकै दूरदर्शी नेतृत्वका कारण सन् २००६ सम्ममा कतार विश्वकै सबैभन्दा ठूलो तरल प्राकृतिक ग्यास (LNG) निर्यातक राष्ट्र बन्न सफल भयो। सरकारी तथ्याङ्क अनुसार, उनको कार्यकालमा कतारको ग्यास उत्पादन क्षमता वार्षिक ७७ मिलियन टनसम्म पुगेको थियो।

सामाजिक र राजनीतिक सुधार
उनको कार्यकालमा कतारले थुप्रै ऐतिहासिक उपलब्धिहरू हासिल गर्‍यो। सन् १९९६ मा विश्वप्रसिद्ध सञ्चार माध्यम ‘अल जजिरा’ टेलिभिजनको सुरुवात, कतार फाउन्डेसनको स्थापना र सन् २००४ मा कतारको पहिलो स्थायी संविधान जारी हुनु उनका मुख्य योगदान हुन्।

राजनीतिक सुधारका क्रममा उनले नगरपालिका चुनावको सुरुवात गरे, जहाँ कतारी महिलाहरूलाई पहिलो पटक मतदान गर्ने र उम्मेदवारी दिने अधिकार प्रदान गरिएको थियो। यस्तै, उनको नेतृत्वमा कतारले सन् २०२२ को फिफा विश्वकप आयोजना गर्ने अधिकार प्राप्त गरी विश्व खेलकुदको इतिहासमा पहिलो पटक अरब राष्ट्रमा विश्वकप भित्र्याएको थियो।

सत्ताको शान्तिपूर्ण हस्तान्तरण
सन् १९५२ मा दोहामा जन्मिएका शेख हमादले बेलायतको रोयल मिलिटरी एकेडेमी स्यान्डहर्स्टबाट स्नातक गरेका थिए। सन् १९७७ मा उत्तराधिकारी (क्राउन प्रिन्स) र रक्षामन्त्री बनेका उनले सन् १९९५ जुन २७ मा सत्ता सम्हालेका थिए।

अरब जगतमा विरलै देखिने उदाहरण प्रस्तुत गर्दै उनले सन् २०१३ जुन २५ मा स्वेच्छिक रूपमा आफ्ना छोरा शेख तमिम बिन हमाद अल थानीलाई सत्ता हस्तान्तरण गरेका थिए। सत्ता हस्तान्तरणका क्रममा उनले भनेका थिए, “भविष्य तपाईँहरू जस्ता युवाहरूको हातमा छ, अब नयाँ पुस्ताले नेतृत्व सम्हाल्ने समय आएको छ।”

अन्तर्राष्ट्रिय कूटनीति र भूमिका
शेख हमादको दृष्टि कतारभित्र मात्र सीमित थिएन। उनले कतारलाई एक अन्तर्राष्ट्रिय मध्यस्थकर्ताका रूपमा स्थापित गरे। सुडानको दारफुर द्वन्द्व, लेबनानको आन्तरिक कलह र प्यालेस्टिनी समूहहरू (हमास र फतह) बीचको विवाद सुल्झाउन उनले महत्वपूर्ण भूमिका खेलेका थिए।

उनकै पहलमा अमेरिकाको अनुरोधमा अफगानिस्तानको तालिबान समूहले दोहामा कार्यालय खोलेको थियो, जसले अन्ततः सन् २०२१ मा अफगानिस्तानबाट अमेरिकी सेनाको फिर्तीका लागि वार्ताको मार्ग प्रशस्त गरेको थियो।

अरब स्प्रिङ र प्यालेस्टाइनप्रतिको लगाव
‘अरब स्प्रिङ’ भनिने जनविद्रोहका क्रममा शेख हमादले प्रजातान्त्रिक आन्दोलनहरूको पक्षमा कतारलाई उभ्याएका थिए। इजिप्ट, सिरिया र लिबियाको आन्दोलनमा कतारको भूमिका निकै चर्चामा रह्यो।

तर, उनको हृदयको सबैभन्दा नजिकको विषय प्यालेस्टिनी स्वतन्त्रताको संघर्ष थियो। एक दशकभन्दा लामो समयपछि गाजा पट्टीको भ्रमण गर्ने उनी पहिलो राष्ट्रप्रमुख थिए। प्यालेस्टिनी जनताप्रतिको उनको समर्थन र योगदानको सम्मानमा गाजा र दक्षिणी लेबनानका केही सहरहरूको नाम ‘शेख हमाद’ राखिएको छ।

आफ्नो कार्यकालमा कतारलाई विश्वकै एक शक्ति राष्ट्रको रूपमा स्थापित गरेका शेख हमादको निधनले कतार र समग्र अरब क्षेत्रले एक दूरदर्शी नेता गुमाएको छ। उनको योगदानलाई कतारको इतिहासमा सदैव स्वर्ण अक्षरले लेखिनेछ।