होर्मुज जलसन्धिमा अमेरिका-इरान तनाव: अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा तेलको मूल्य एक महिनायताकै उच्च

काठमाडौं, ३० असार । अमेरिका र इरानबीच पुनः सुरु भएको सैन्य तनावका कारण विश्व बजारमा कच्चा तेलको मूल्य एक महिनायताकै उच्च विन्दुमा पुगेको छ । रणनीतिक रूपमा महत्त्वपूर्ण मानिने ‘होर्मुज जलसन्धि’ मा सुरक्षा अवस्था बिग्रिएपछि तेल आपूर्तिमा अवरोध आउने त्रासले मूल्य वृद्धि भएको हो ।

अन्तर्राष्ट्रिय बेन्चमार्क ‘ब्रेन्ट क्रुड’ को मूल्य मंगलबार ३.८ प्रतिशतले बढेको छ । अघिल्लो दिन सोमबार मात्रै यसको मूल्यमा ९.६ प्रतिशतको उच्च वृद्धि देखिएको थियो । सेप्टेम्बरका लागि तय गरिएको ब्रेन्ट फ्युचर्सको मूल्य प्रति ब्यारेल ८५.९२ अमेरिकी डलर पुगेको छ, जुन जुन १५ यताकै उच्च हो ।

गत महिना वासिङ्टन र तेहरानबीच शान्ति सम्झौता (MoU) भएपछि तेलको मूल्य केही घटेको थियो । यद्यपि, फेब्रुअरीको अन्त्यमा सुरु भएको युद्धयता तेलको मूल्य १९ प्रतिशतले वृद्धि भइसकेको छ ।

सैन्य मुठभेड र प्रतिशोध
अमेरिकी सेन्ट्रल कमाण्डले सोमबार लगातार तेस्रो दिन इरानमाथि हवाई आक्रमण गरेको पुष्टि गरेको छ । होर्मुज जलसन्धिमा नागरिक र व्यापारिक जहाजहरूमाथि आक्रमण गर्ने तेहरानको क्षमतालाई नष्ट गर्न उक्त कारबाही गरिएको दाबी अमेरिकाको छ ।

यता इरानको ‘इस्लामिक रिभोलुसनरी गार्ड कप्र्स’ (IRGC) ले अमेरिकी आक्रमणको प्रतिशोध स्वरूप जलसन्धिमा दुईवटा तेल ट्याङ्करहरूमाथि हमला गरेको जनाएको छ । साथै, कुवेत र बहराइनमा रहेका अमेरिकी सैन्य अखडाहरूमा मिसाइल र ड्रोन प्रहार गरिएको इरानको दाबी छ ।

ट्रम्पको घोषणाले थप अनिश्चितता
बजारमा देखिएको अस्थिरताबीच अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले सोमबार इरानी बन्दरगाहहरूमा पुनः नाकाबन्दी गर्ने घोषणा गरेका छन् । उनले होर्मुज जलसन्धिलाई सुरक्षित राख्ने ‘अभिभावक’ का रूपमा अबदेखि त्यहाँबाट आवतजावत गर्ने जहाजहरूबाट पारवहन शुल्क (Transit Fees) असुल गरिने बताएका छन् ।

सिंगापुरस्थित स्पार्टा कमोडिटिजका वरिष्ठ तेल बजार विश्लेषक जुन गोहका अनुसार अमेरिकाको ‘रणनीतिक पेट्रोलियम भण्डार’ (SPR) तीव्र गतिमा घटिरहेको छ । दुवै पक्षबाट उत्तेजित अभिव्यक्तिहरू नरोकिएसम्म तेलको मूल्यमा अझै उछाल आउन सक्ने उनले चेतावनी दिइन् ।

जलसन्धिमा ढुवानी ठप्प
तनावका कारण होर्मुज जलसन्धि भएर हुने जहाजहरूको आवागमन ५० प्रतिशतले घटेको छ । ‘मरिन ट्राफिक’ नामक ट्रयाकिङ प्लेटफर्मका अनुसार गत शुक्रबारदेखि आइतबारसम्म जम्मा ५७ वटा जहाज मात्र उक्त जलसन्धिबाट ओहोरदोहोर गरेका छन् । फेब्रुअरीमा द्वन्द्व सुरु हुनुअघि दैनिक औसत १३० वटा जहाज त्यहाँबाट हिँड्ने गर्थे ।

कमोडिटी कन्टेक्स्टका संस्थापक रोरी जोन्स्टनले भने, “बजारले अहिलेसम्म धैर्यता देखाएको थियो किनकि हामीसँग मौज्दात मौज्दात (Stock Cushion) थियो । तर अब त्यो मौज्दात सकिँदै गएकाले आपूर्तिमा आउने धक्काले बजारलाई थप जोखिममा पारेको छ ।”

अमेरिकाको बचाउ
इरानले आइतबार जलसन्धि “अर्को सूचना नभएसम्मका लागि बन्द” गरिएको घोषणा गरे पनि अमेरिकी ऊर्जा विभागले भने ढुवानी सुचारु रहेको दाबी गरेको छ । विभागका अनुसार सोमबार सैन्य सुरक्षाबीच ८५ लाख ब्यारेल तेल उक्त जलसन्धिबाट पार भएको छ ।

“इरानले चाहे पनि नचाहे पनि अमेरिकी सेनाले तेलको प्रवाह जारी राख्नेछ,” विभागद्वारा जारी विज्ञप्तिमा भनिएको छ । यद्यपि, टीडी सेक्युरिटीका कमोडिटी रणनीति प्रमुख बार्ट मेलेकले सैन्य द्वन्द्व नरोकिए तेलको मूल्य अझै बढ्ने प्रक्षेपण गरेका छन् ।