होर्मुज जलडमरुमध्यमा अमेरिकाको ‘पूर्ण नियन्त्रण’ रहेको ट्रम्पको दाबी; इरानद्वारा युद्ध अन्त्य र सम्पत्ति फुकुवाको सर्त

वासिङ्टन ।अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले रणनीतिक रूपमा महत्त्वपूर्ण ‘होर्मुज जलडमरुमध्य’  मा अमेरिकी सेनाको ‘पूर्ण नियन्त्रण’ रहेको दाबी गरेका छन्। इरानसँगको तनाव उत्कर्षमा पुगेका बेला जोइन्ट बेस एन्ड्रयुजमा सञ्चारकर्मीहरूसँग कुरा गर्दै ट्रम्पले उक्त क्षेत्रको वस्तुस्थिति वासिङ्टनको पकडमा रहेको बताएका हुन्।

“अहिले होर्मुज जलडमरुमध्यमा हाम्रो पूर्ण नियन्त्रण छ। उनीहरू (इरान) को होइन, हाम्रो नियन्त्रण छ। हामी यसका मालिक हौं,” ट्रम्पले भने। उनले इरानले चुनौती दिएमा “सखाप पारिदिने”  चेतावनी समेत दिए। इरानसँगको स्थिति हाल “ठीकठाक” रहेको उनको जिकिर छ।

पानामाको जहाजमा मिसाइल प्रहार
यसैबीच, अमेरिकी सेनाले इरानी बन्दरगाहतिर जान लागेको पानामाको झण्डावाल एउटा मालबाहक जहाजलाई निशाना बनाएको छ। अमेरिकी चेतावनीलाई बेवास्ता गरेको भन्दै उक्त जहाजको स्टेयरिङ गेयरमा दुईवटा ‘हेलफायर मिसाइल’ प्रहार गरी त्यसलाई बीच समुद्रमै असक्षम पारिएको छ। यस घटनाले उक्त जलक्षेत्रमा सैन्य मुठभेडको खतरालाई थप बढाएको छ।

इरानका कडा सर्तहरू
तेहरानले भने होर्मुज जलडमरुमध्य पुनः सुचारु गर्न अमेरिकाका सामु कडा सर्तहरू अघि सारेको छ। इरानको सर्वोच्च राष्ट्रिय सुरक्षा परिषद्का सचिव मोहसन रेजाईले अमेरिकाले जारी युद्ध र आर्थिक नाकाबन्दी पूर्ण रूपमा अन्त्य गर्नुपर्ने माग गरेका छन्। इरानले विदेशमा रोक्का गरिएका आफ्ना सम्पत्तिहरूको फुकुवा र क्षेत्रीय युद्धविरामको सर्त समेत राखेको छ।

“जबसम्म हाम्रा सबै सर्तहरू पूरा हुँदैनन्, तबसम्म यो जलमार्ग बन्द नै रहनेछ,” रेजाईले स्पष्ट पारेका छन्। इरानले युद्धको क्षतिपूर्तिको माग समेत गरेको छ।

विज्ञको विश्लेषण: ट्रम्पका लागि चुनौती
जर्जटाउन विश्वविद्यालय (कतार) का सह-प्राध्यापक पल मुसग्रेभका अनुसार, अमेरिकी सैन्य सामर्थ्यका बाबजुद ट्रम्पले इरान मामिलामा सोचेजस्तो सफलता पाउन सकेका छैनन्। उनले यसलाई “कसले पहिले आँखा झिमिक्क पार्ने”  भन्ने प्रतिष्ठाको लडाइँको रूपमा चित्रण गरेका छन्।

“इरानी कट्टरपन्थीहरू ट्रम्पसामु झुक्नुको सट्टा उनलाई अधिकतम अपमानित गर्न चाहन्छन्, विशेष गरी अमेरिकामा हुन लागेको मध्यावधि निर्वाचनको संघारमा,” मुसग्रेभले भने। उनले अमेरिकी हवाई शक्ति र सैन्य दबाबले इरानलाई गलाउन नसकेको र यो युद्ध ट्रम्पले अपेक्षा गरेभन्दा धेरै जटिल मोडमा पुगेको विश्लेषण गरे।

मध्यस्थताको प्रयास
बढ्दो तनावलाई मत्थर पार्न कूटनीतिक प्रयासहरू पनि सुरु भएका छन्। पाकिस्तानी गृहमन्त्री मोहसिन नक्वी हाल तेहरान भ्रमणमा छन्। उनले इरानी अधिकारीहरूसँग भेट गरी अमेरिका-इजरायल युद्ध रोक्न र होर्मुज जलडमरुमध्यको अवरोध हटाउन मध्यस्थताको प्रयास गरिरहेको बताइएको छ।

विश्वको कुल तेल आपूर्तिका लागि लाइफलाइन मानिने होर्मुज जलमार्ग बन्द हुँदा विश्व बजारमा इन्धनको मूल्य र आपूर्तिमा गम्भीर असर पर्ने देखिएको छ।