बौद्ध धर्मावलम्बीको पवित्र ‘गुँला’ पर्व सुरु : काठमाडौँ उपत्यकामा बढ्यो चहलपहल
काठमाडौँ, २८ साउन । बौद्ध धर्मावलम्बीहरूको महान् एवं पवित्र महिना ‘गुँला’ आजदेखि विधिवत् रूपमा सुरु भएको छ । नेपाल संवत्को नवौँ महिनामा मनाइने यो पर्व आज साउन २८ गतेदेखि भदौको शुक्ल पक्ष प्रतिपदा (ञलाथ्व पारु) सम्म एक महिना मनाइन्छ ।
नेपाल भाषामा ‘गुँ’ को अर्थ नौ र ‘ला’ को अर्थ महिना हुन्छ । नेपाल संवत्को नवौँ महिनामा मनाइने भएकाले यसलाई ‘गुँला’ पर्व भनिएको संस्कृतिविद्हरूको भनाइ छ । यो एक महिनासम्म बौद्ध धर्मावलम्बीहरूले विशेष श्रद्धाका साथ बुद्धको उपासना गर्ने र चैत्यहरूको परिक्रमा गर्ने गर्दछन् ।
पर्वको अवसरमा काठमाडौँ, ललितपुर र भक्तपुरका विभिन्न बुद्ध विहार, बहाल र बहीहरूमा भक्तजनहरूको बाक्लो उपस्थिति देखिएको छ । विशेषगरी झिसमिसे बिहानैदेखि परम्परागत नौ बाजा (धाः बाजा, बाँसुरी, धिमे, भुस्या, काँय र न्येकु आदि) बजाउँदै स्वयम्भू महाचैत्यको परिक्रमा गर्ने प्रचलन छ । न्येकु (राँगाको सिङबाट बनेको बाजा) पुइके (बजाउने) परम्परालाई यो पर्वको एउटा विशिष्ट पहिचान मानिन्छ ।
पछिल्लो समय युवा पुस्तामा पनि मौलिक बाजागाजाप्रतिको आकर्षण बढेकाले गुँला पर्व थप उत्साहका साथ मनाउन थालिएको छ । बौद्धमार्गीको पर्व भए तापनि यसमा अन्य धर्मावलम्बी र समुदायको समेत सहभागिता रहने गरेको छ, जसले उपत्यकाको धार्मिक सहिष्णुतालाई झल्काउँछ ।
यस पर्वको आध्यात्मिक पक्षबारे प्रकाश पार्दै संस्कृतिविद् डा. अजय क्रान्ति शाक्य भन्नुहुन्छ, “गुँला महिनाभर महायान बौद्ध धर्मका १० मूल आधार मानिने ‘नववैपुल्य सूत्र’ को पाठ गर्ने परम्परा छ ।” यी सूत्रहरूमा प्रज्ञापारमिता, गण्डव्यूह, दशभूमिश्वर, समाधिराज, लंकावतार, सद्धर्मपुण्डरीक, सुवर्णप्रभात, ललितविस्तर र गुह्यसमाज तन्त्र पर्दछन् ।
डा. शाक्यका अनुसार, विहारहरूमा यी नव्याकर्ण (सूत्र) हरूको अध्ययन, पाठ र श्रवण गर्ने परम्परालाई नै ‘गुँला धर्म’ भनिन्छ । महिनाभर उपत्यकाका विभिन्न विहारहरूमा यी पवित्र ग्रन्थहरूको वाचन र व्याख्या गर्ने गरिन्छ ।
गुँला पर्व केवल धार्मिक मात्र नभई सामाजिक मेलमिलापको पर्व पनि हो । टोल–टोलबाट बाजा टोलीहरू निस्कने र सामूहिक रूपमा तीर्थस्थलहरूको दर्शन गर्ने भएकाले यसले समुदायलाई एकताको सूत्रमा बाँध्ने काम गर्दछ । यो महिनाभर माछा–मासु र नशालु पदार्थ सेवन नगरी शुद्ध सात्विक भोजन गर्ने र ध्यान गर्ने समेत चलन रहेको छ ।
आजदेखि सुरु भएको यो पर्व आगामी भदौ महिनासम्म जारी रहनेछ, जसले उपत्यकाका विहार तथा चैत्यहरुलाई संगीत र भक्तिमय वातावरणले गुञ्जायमान बनाउनेछ ।
