ट्रम्पको नयाँ रणनीति: ‘स्ट्रेट अफ हर्मुज’लाई अमेरिकी क्षेत्र बनाउने घोषणा, इरानद्वारा कडा प्रतिवाद

वासिङ्टन/तेहरान । अमेरिकी राष्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्पले विश्वकै महत्त्वपूर्ण जलमार्गमध्ये एक ‘स्ट्रेट अफ हर्मुज’लाई “छिट्टै” अमेरिकी क्षेत्र  बनाउने घोषणा गरेका छन्। इरानलाई युद्ध अन्त्य गर्न बाध्य पार्ने उद्देश्यले कडा आर्थिक दबाब दिने रणनीतिका साथ ट्रम्पले यस्तो विवादास्पद दाबी गरेका हुन्।

ट्रम्पको यो अभिव्यक्तिले मध्यपूर्वमा जारी तनावलाई थप चर्काएको छ। हर्मुज जलमार्ग विश्वको कच्चा तेल आपूर्तिको मुख्य विन्दु मानिन्छ, जसमा इरानको बलियो प्रभाव रहँदै आएको छ।

इरानको जवाफ: “हार स्वीकार नगरेसम्म नाकाबन्दी जारी रहनेछ”
ट्रम्पको धम्कीको कडा प्रतिवाद गर्दै इरानका उपपरराष्ट्र मन्त्री काजेम घारीबाबादीले उक्त जलमार्ग सधैं इरानी नै रहने स्पष्ट पारेका छन्। उनले भनेका छन्, “जबसम्म अमेरिकाले आफ्नो हार स्वीकार गर्दैन, तबसम्म यो जलमार्गमा नाकाबन्दी र नियन्त्रण जारी रहनेछ।”

यसैबीच, इरानी विदेशमन्त्री अब्बास अराक्चीले ‘इस्लामावाद समझदारी’  को उल्लेख गर्दै अमेरिकाले उक्त सम्झौता उल्लंघन गरेको आरोप लगाएका छन्। अराक्चीका अनुसार उक्त सम्झौता युद्धविराम मात्र नभई “युद्धको अन्त्य” थियो, तर अमेरिकाको व्यवहारका कारण फेरि लडाइँ सुरु भएको हो। उनले अब कुनै ६० दिने युद्धविरामको अवधि बाँकी नरहेको समेत स्पष्ट पारेका छन्।

सैन्य शक्तिबाट आर्थिक युद्धतर्फ मोडिएको अमेरिका
राजनीतिक विश्लेषकहरूका अनुसार अमेरिकाले अहिले इरानविरुद्ध आफ्नो रणनीतिमा परिवर्तन गरेको छ। ६ महिनासम्मका सैन्य हमलाहरूले अपेक्षित नतिजा निकाल्न नसकेपछि वासिङ्टनले अब ‘आर्थिक युद्ध’लाई प्राथमिकता दिएको छ।

स्टिम्सन सेन्टरका राष्ट्रिय सुरक्षा सुधार कार्यक्रमका निर्देशक ड्यान ग्रेजियर भन्छन्, “इरानले अमेरिकाको यो नयाँ आर्थिक दबाबलाई पनि सामना गर्न सक्छ। सन् १९७९ देखि नै इरानले विभिन्न अमेरिकी प्रतिबन्धहरू झेल्दै आएको छ, त्यसैले आर्थिक दबाबले मात्र इरानलाई झुकाउन कठिन छ।”

ग्रेजियरका अनुसार अमेरिकाले रणनीति परिवर्तन गर्नुको मुख्य कारण उसको सैन्य हतियारको भण्डार  रित्तिँदै जानु हुन सक्छ। “उपलब्ध प्रमाणहरूले देखाउँछन् कि अमेरिकासँग लामो दूरीका क्षेप्यास्त्रहरूको अभाव हुन थालेको छ। विश्वका अन्य क्षेत्रमा पनि सुरक्षा जिम्मेवारी रहेकाले अमेरिका आफ्नो सबै गोलाबारुद इरानमा मात्र खर्च गर्न चाहँदैन,” उनले थपे।

“यसअघि कहिल्यै नदेखिएको” प्रतिबन्धको तयारी
अमेरिकी अर्थमन्त्री स्कट बेसेन्टले इरानविरुद्ध अब “यसअघि कहिल्यै नदेखिएको” कडा र दण्डनीय आर्थिक कदम चालिने बताएका छन्। अमेरिकाले अहिले सैन्य दबाब र आर्थिक नाकाबन्दीलाई ‘दुईतर्फी हतियार’का रूपमा प्रयोग गरिरहेको छ, जसमा अहिले आर्थिक पक्षलाई बढी जोड दिइएको देखिन्छ।

इरानले लामो समयदेखि आफूमाथि लगाइएका प्रतिबन्धहरू हटाउन वार्ताको प्रयास गरे पनि अहिलेसम्म कुनै ठोस सफलता हात परेको छैन। ट्रम्पको पछिल्लो दाबी र आर्थिक युद्धको धम्कीले दुई देशबीचको सम्बन्ध थप जटिल मोडमा पुगेको छ।