वाशिङटन / रियाद । अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प प्रशासनले खाडी क्षेत्रको प्रमुख सामरिक साझेदार साउदी अरेबियालाई अत्याधुनिक स्टेथ लडाकु विमान एफ-३५ (F-35) बिक्री गर्ने प्रस्तावलाई औपचारिक रूपमा स्वीकृति दिएको छ। करिब २४ अर्ब ३० करोड अमेरिकी डलर बराबरको यो सम्झौताले मध्यपूर्वको सैन्य शक्ति सन्तुलनमा ठूलो फेरबदल ल्याउन सक्ने भन्दै यसलाई चासोका साथ हेरिएको छ।

अमेरिकी विदेश मन्त्रालयले बिहीबार जारी गरेको विज्ञप्ति अनुसार, साउदी अरेबियालाई विश्वकै सबैभन्दा उन्नत मानिने ‘लाइटनिङ टु जोइन्ट स्ट्राइक फाइटर’ (F-35 Lightning II) र त्यससँग सम्बन्धित उपकरणहरू उपलब्ध गराउने प्रक्रिया अघि बढाइएको हो। यसअघि एफ-१५ (F-15) जस्ता लडाकु विमान खरिद गर्दै आएको साउदी अरेबियाले लामो समयदेखि एफ-३५ कार्यक्रममा सामेल हुन चाहना राख्दै आएको थियो।

यदि यो बिक्री प्रक्रिया संसद्बाट पूर्ण रूपमा पारित भएमा, इजरायलपछि मध्यपूर्वमा एफ-३५ सञ्चालन गर्ने साउदी अरेबिया दोस्रो राष्ट्र बन्नेछ। यसले साउदी वायुसेनाको क्षमतामा ठוलो छलाङ ल्याउनेछ।

इजरायलको चिन्ता र अमेरिकी प्रतिक्रिया

अमेरिकी कानुनअनुसार इजरायलको ‘गुणात्मक सैन्य लाभ’ (Qualitative Military Edge) सुनिश्चित गर्नुपर्ने प्रावधान छ, जसले गर्दा अन्य अरब राष्ट्रहरूको तुलनामा इजरायलले अत्याधुनिक अमेरिकी हतियारहरू प्राप्त गर्दै आएको छ। यसअघि इजरायली प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतान्याहूलगायत सुरक्षा अधिकारीहरूले साउदी अरेबियालाई यी विमानहरू उपलब्ध गराएमा त्यसले मध्यपूर्वको शक्ति सन्तुलन बिथोलिने चेतावनी दिँदै आएका थिए। इजरायली सुरक्षा स्रोतले यसलाई ‘अत्यन्तै चिन्ताजनक’ भनी प्रतिक्रिया दिएको थियो।

तर, अमेरिकी विदेश मन्त्रालयले भने यो बिक्रीले क्षेत्रको सैन्य सन्तुलनमा कुनै नकारात्मक असर नपुर्याउने र यसले खाडी क्षेत्रमा स्थायित्व र आर्थिक प्रगति ल्याउने दाबी गरेको छ। सुरुमा यो सम्झौतालाई साउदी अरेबियाले इजरायलसँग कूटनीतिक सम्बन्ध सामान्य (Normalization) बनाउने सर्तसँग जोड्न खोजिए पनि ट्रम्प प्रशासनले सम्बन्ध सुधारको सर्तलाई पछि पार्दै बहुअर्ब डलरको हतियार व्यापारलाई प्राथमिकता दिएको देखिन्छ।

सम्झौताका प्रमुख विशेषता र पृष्ठभूमि

साउदी अरेबियाले परम्परागत टेक-अफ र ल्यान्डिङ क्षमता भएका ४८ वटा लडाकु विमान तथा ४९ वटा प्राट एन्ड ह्विटनी (Pratt & Whitney F135) इन्जिनहरू माग गरेको छ। अमेरिकी राष्ट्रपति ट्रम्पले कार्यालय सम्हालेयता साउदी अरेबियासँगको हतियार बिक्रीलाई उच्च प्राथमिकता दिँदै आएका छन्। यसअघि सन् २०२५ मा पनि अमेरिकाले साउदी अरेबियासँग करिब १४२ अर्ब डलरको रक्षा सम्झौता अनुमोदन गरेको थियो।

लकहिड मार्टिन (Lockheed Martin) द्वारा विकसित एफ-३५ लाई यसको रडार छल्ने क्षमता (Stealth capability) र उन्नत प्रविधिका कारण विश्वकै सबैभन्दा महँगो र शक्तिशाली लडाकु विमान मानिन्छ।

क्षेत्रीय द्वन्द्व र तेल बजारको दबाब

हुथी विद्रोहीहरूले साउदी अरेबियाका तेल तथा सैन्य अखडाहरूमा आक्रमण तीव्र पारिरहेको र लाल सागरको सामरिक जलमार्गमा तनाव बढिरहेको बेला यो हतियार सम्झौता बाहिर आएको छ। अमेरिकामा आगामी नोभेम्बरमा हुन लागेको मध्यावधि निर्वाचन (Midterm Elections) नजिकिँदै गर्दा मध्यपूर्वको यो भूराजनीतिक तनाव र तेलको बढ्दो मूल्यले विश्व अर्थतन्त्रमा समेत असर पार्ने देखिन्छ। अमेरिकी संसद् (Congress) बाट अनुमोदन हुन बाँकी रहेको यो सम्झौताले आगामी दिनमा अन्तर्राष्ट्रिय राजनीतिमा थप बहस सिर्जना गर्ने निश्चित छ।