वासिङ्टन डीसी । अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले मध्यटर्म (midterm) निर्वाचन अघि वा पछि इरानविरुद्ध सैन्य कारबाही पुनः सुचारु गर्ने आदेश दिएको खण्डमा अमेरिकी सेनाले आफ्नो सबैभन्दा शक्तिशाली गैर-परमाणु बम ‘जीबीयू-४३/बी’ (MOAB वा ‘मदर अफ अल बम’ / Mother of All Bombs) प्रयोग गर्ने नयाँ सैन्य योजना विकसित गरेको छ। यस हतियारलाई इरानको ऊर्जा पूर्वाधार र भूमिगत न्युक्लियर साइटहरू विरुद्ध प्रयोग गर्न सकिने सम्भावनाबारे अमेरिकी अधिकारीहरूबीच आन्तरिक छलफल भइरहेको छ।

विश्वकै ठूलो मानिने यो गैर-परमाणु हवाई विष्फोटक बम (Massive Ordnance Air Blast) लाई इरान द्वन्द्वमा पहिलो पटक प्रयोग गरिएमा यो ठूलो सैन्य वृद्धिको रूपमा लिइनेछ। यद्यपि, राष्ट्रपति ट्रम्पले राखेका रणनीतिक उद्देश्यहरू हासिल गर्न वा युद्धको दिशा बदल्न यो कत्तिको प्रभावकारी हुन्छ भन्नेबारे सैन्य अधिकारीहरूले नै शङ्का व्यक्त गरेका छन्।

राजनीतिक दबाब र ‘प्रतीकात्मक’ जितको खोजी

लामो समयदेखि जारी र अमेरिकी जनतामा अत्यधिक अलोकप्रिय बनिसकेको यो युद्धलाई कसरी अन्त्य गर्ने भन्ने दबाबमा राष्ट्रपति ट्रम्प रहेका छन्। मध्यावधि निर्वाचन नजिकिँदै जाँदा मतदाताहरूको राजनीतिक असन्तुष्टिबाट बच्न र युद्धबाट बाहिरिने ‘सम्मानजनक बाटो’ (off-ramp) खोज्न ह्वाइट हाउसका सल्लाहकारहरूले विगत केही सातादेखि लगातार बैठकहरू गरिरहेका छन्।

अमेरिकी अधिकारीहरूका अनुसार ट्रम्पले इरानका ऊर्जा पूर्वाधार र परमाणु कार्यक्रमसँग जोडिएका स्थानहरू—जस्तै पिकएक्स माउन्टेन (Pickaxe Mountain)—लाई लक्षित गरेर नयाँ आक्रमणका प्याकेजहरू तयार पार्न सेनालाई निर्देशन दिएका छन्। चुनावअघि नयाँ कारबाही नगर्ने सार्वजनिक घोषणा गरे पनि भित्री रूपमा भने सैन्य तयारी तीव्र पारिएको छ।

        ┌───────────────────────────────────────────────────────────┐
        │            'MOAB' (मदर अफ अल बम) का विशेषताहरू           │
        └───────────────────────────────────────────────────────────┘
                                     │
     ┌───────────────────────────────┼───────────────────────────────┐
     ▼                                                               ▼
💣 क्षमता र बनावट                                               ⚠️ प्रभावकारिता र सीमा
  • तौल: २१,६०० पाउन्ड (परमाणु बाहेककै ठूलो बम)                  • सतही विनासका लागि शक्तिशाली
  • विष्फोट: जमिनमा ठोक्किनսभन्दा अघि नै वायुमा हुने               • गहिराइमा रहेका सुरुङ वा साइटमा असर कम
  • पहिलो प्रयोग: २०१७ मा अफगानिस्तानको आईएसआईएसविरुद्ध         • मनोवैज्ञानिक अस्त्रका रूपमा मात्र उपयुक्त

‘एमओएब’ (MOAB) को प्रभावकारितामाथि प्रश्न

सैन्य विज्ञ तथा अधिकारीहरूले इरानका अति सुरक्षित र कडा ग्रेनाइट चट्टानले बनेका भूमिगत परमाणु सुविधाहरू (जस्तै पिकएक्स) नष्ट गर्न यो बम पर्याप्त नहुने बताएका छन्। जीबीयू-४३/बी ले नौवटा सहरका ब्लक बराबरको क्षेत्र ध्वस्त पार्न सक्ने भए पनि यो भूमिगत रूपमा गहिराइमा छिरेर प्रहार गर्न डिजाइन गरिएको ‘डिप पेनिट्रेसन’ (Deep-penetration) हतियार होइन।

एक अमेरिकी अधिकारीका अनुसार यो बम मुख्यतया ठूलो क्षेत्र खाली गर्न र शत्रुको मनोबल गिराउन प्रयोग गरिने एक किसिमको मनोवैज्ञानिक (Psychological) हतियार मात्र हो। यदि यसको प्रयोग गरिएमा सतहमा व्यापक क्षति पुग्ने भए पनि जनधनको ठूलो क्षति हुने र नागरिकहरू प्रभावित हुन सक्ने जोखिम उच्च रहेको छ।

ट्रम्पको पहिलो प्रयोग र इतिहास

इराक युद्धको समयमा विकसित यो २१,६०० पाउन्डको बम यसअघि राष्ट्रपति ट्रम्पले आफ्नो पहिलो कार्यकालमा सन् २०१७ मा अफगानिस्तानको नाङ्गारहार प्रान्तमा आईएसआईएस (ISIS) का भूमिगत सुरुङहरू विरुद्ध प्रयोग गरेका थिए।

हाल इरानको शासन पक्ष आफ्नो अडानमा दृढ देखिएकाले र कुनै कूटनीतिक सहमति ननजिकिएको अवस्थामा, पूर्ण रूपमा युद्ध पुनः सुरु गर्नुको साटो ट्रम्पले राजनीतिक रूपमा ‘प्रतीकात्मक जित’ देखाउन वा स्थितिलाई बदल्न यो शक्तिशाली बमलाई मनोवैज्ञानिक अस्त्रका रूपमा प्रयोग गर्ने विकल्पमाथि विचार गरिरहेको स्रोतहरूको दाबी छ। ह्वाइट हाउस र पेन्टागनले भने संवेदनशील सैन्य योजनाहरूमाथि औपचारिक टिप्पणी गर्न अस्वीकार गरेका छन्।