पेरिस, फ्रान्स । विद्यार्थी र युवाहरूको नेतृत्वमा सुरु भएको सरकारविरोधी आन्दोलनले फ्रान्सभरि उग्र रूप लिँदा शनिवार राजधानी पेरिससहित देशका प्रमुख शहरहरू रणभूमिमा परिणत भएका छन्। फ्रान्सेली आन्तरिक मामिला मन्त्री लोरेन्ट नुनेजका अनुसार पेरिसमा मात्रै १ लाख १० हजारसहित देशभर करिब ५ लाख ५० हजारभन्दा बढी प्रदर्शनकारीहरू सडकमा उत्रिएका छन्। आन्दोलनका आयोजकहरूले भने सहभागिताको यो सङ्ख्या अझै उच्च रहेको दाबी गरेका छन्।

पेरिसका सडकहरू प्रहरीले प्रहार गरेको अश्रुग्याँसको बाक्लो धुवाँले ढाकिएका छन् भने रेन्स, ल्योन, मार्से र लिल जस्ता शहरहरूमा पनि भीषण प्रदर्शनहरू भएका छन्। साँझ ढल्किँदै जाँदा लिल र मार्सेमा प्रदर्शनकारीहरू ऐतिहासिक स्मारकहरूमा चढेका, भवनहरूमा आगजनी गरेका र सरकारी कार्यालयहरूमै जबर्दस्ती प्रवेश गरेका तस्बिरहरू सार्वजनिक भएका छन्।

शक्ति र सम्पत्तिको केन्द्रीकरणविरुद्ध जनआक्रोश

पेरिसको प्रदर्शनमा सहभागी ३६ वर्षीया पौलिनले सञ्चारमाध्यमसँग कुरा गर्दै देशमा सम्पत्ति र सत्ताको केन्द्रीकरण अनियन्त्रित बनेको र आफूहरू युवाहरूको भविष्यका लागि सडकमा उत्रिएको बताएकी छन्। त्यसैगरी अर्की ३८ वर्षीया प्रदर्शनकारी लुइजले राष्ट्रपति इमानुएल म्याक्रोँको नेतृत्वमा लोकतन्त्र कमजोर बनेको र केही अर्बपतिहरूले मिडियामाथि नियन्त्रण जमाएको भन्दै परिवर्तनका लागि यो लडाइँ आवश्यक रहेको उल्लेख गरेकी छन्।

शैक्षिक संस्थाहरूको जीर्ण अवस्था, अकासिँदो जीवनयापन खर्च (महँगी) र सरकारको उदासीनताविरुद्ध गत महिना विद्यार्थीहरूले सुरु गरेको आन्दोलन अहिले विभिन्न नागरिक समाज, युनियन र आम जनता सम्मिलित बहु-पक्षीय गठबन्धनमा रूपान्तरण भइसकेको छ। आफ्ना मागहरूप्रति लगातार गैरजिम्मेवार बनेको सरकारविरुद्ध पुस्तौँदेखि सञ्चित आक्रोशको रूपमा यस आन्दोलनलाई हेरिएको छ।

प्रहरी दमन, गम्भीर घाइते र मानवअधिकारमाथि प्रश्न

आन्दोलन दबाउन प्रहरीले अपनाएको अत्यधिक बल प्रयोगलाई लिएर चौतर्फी आलोचना भइरहेको छ। शनिवार ल्योनबाट करिब ४० माइल दक्षिण-पश्चिममा रहेको सेन्ट-इटिएन सहरमा प्रदर्शनका क्रममा प्रहरी स्रोतका अनुसार अर्का एक प्रदर्शनकारीले आफ्नो हात गुमाएका छन्। जारी विद्यार्थी आन्दोलनका क्रममा प्रदर्शनकारीले हात गुमाएको यो दोस्रो घटना हो। यसअघि लेन्स सहरमा एक विद्यार्थीले प्रहरीको ग्रेनेडका कारण हात गुमाएपछि केही समयका लागि स्टन ग्रेनेडको प्रयोगमा प्रतिबन्ध लगाइएको भए पनि अहिले त्यो प्रतिबन्ध हटाइएको छ।

यसअघि प्रहरीको कारबाहीबाट १४ वर्षीय एक किशोरको बंगारा भाँचिएको थियो भने एलेन्कन क्षेत्रमा प्रहरी अधिकारीले एक बालिकालाई गैरकानुनी रूपमा घाँटी अठ्याएर (headlock) नियन्त्रणमा लिएको भिडियो सार्वजनिक भएको थियो। शनिवारको हिंसात्मक झडपपछि कम्तीमा १९५ जना प्रदर्शनकारीहरूलाई हिरासतमा लिइएको छ।

राष्ट्रपति म्याक्रोँको चेतावनी र वामपन्थी नेताको भनाइ

राष्ट्रपति इमानुएल म्याक्रोँले शान्तिपूर्ण प्रदर्शनमा खलल पुर्‍याउनेहरूलाई “अराजकताका संवाहक” को संज्ञा दिँदै कडा शब्दमा भर्त्सना गर्नुभएको छ। उहाँले सरकारी निकाय, व्यापारिक प्रतिष्ठान र नगरपालिकाहरूमा तोडफोड तथा आक्रमण गर्नेहरूलाई कानुनी दायरामा ल्याएर कडा सजाय दिइने चेतावनी दिनुभएको छ। पेरिस प्रहरी प्रिफेक्चरले पनि दङ्गाकारीहरूसामु आफूहरू पछि नहट्ने स्पष्ट पारेको छ।

अर्कातिर, वामपन्थी दल ‘ला फ्रान्स इन्सुमिज’ का नेता जो-लुक मेलेन्चोनले सामाजिक सञ्जाल ‘एक्स’ (X) मा लेख्दै सञ्चारमाध्यमहरूले हिंसाका दृश्य मात्र देखाए पनि मुख्य रूपमा धेरैजसो स्थानमा दसौँ हजार नागरिकहरूले शान्तिपूर्ण रूपमै आफ्नो उपस्थिति जनाएको बताउनुभएको छ।

अन्तर्राष्ट्रिय ऐक्यबद्धता र मूल मागहरू

फ्रान्सको यो युवा आन्दोलनको राँको छिमेकी युरोपेली देशहरूमा पनि पुगेको छ। शनिवार बेल्जियम, अल्बानिया र इटालीका युवा अधिकारकर्मीहरूले फ्रान्सेली आन्दोलनको समर्थनमा ऐक्यबद्धता प्रदर्शन गरेका छन्।

फ्रान्सका माध्यमिक विद्यालयका विद्यार्थीहरूले कक्षाकोठामा विद्यार्थी सङ्ख्या घटाउनुपर्ने, शिक्षकहरूको बजेट बढाउनुपर्ने, जलवायु सङ्कट धान्न सक्ने भौतिक पूर्वाधारमा लगानी गर्नुपर्ने र युवामाथिको प्रहरी हिंसा अन्त्य हुनुपर्ने मुख्य माग राख्दै आएका छन्। विगत डेढ दशकमा जन्मदर वृद्धि र बजेट कटौतीका कारण कक्षामा विद्यार्थीको सङ्ख्या बढे पनि शिक्षकको सङ्ख्या घट्दै गएको छ। फ्रान्सेली शिक्षा मन्त्री एडुआर्ड गेफ्रेले हालैका साताहरूमा विद्यार्थी प्रतिनिधिहरूसँग पटक-पटक वार्ता गरे पनि हालसम्म कुनै ठोस सहमति जुट्न सकेको छैन।