काठमाडौँ , २ कात्र्तिक। आँखा स्वास्थ्य क्षेत्रमा नेपालले हाँसिल गरेको अभूतपूर्व उपलब्धि र अन्तर्राष्ट्रिय समुदायको बढ्दो विश्वासका कारण देश ‘मेडिकल टुरिजम’ (स्वास्थ्य पर्यटन) को नयाँ हवका रूपमा स्थापित हुन थालेको छ।

नेपाल नेत्रज्योति सङ्घअन्तर्गत सञ्चालित आँखा अस्पतालहरूले प्रवाह गर्दै आएको उच्चस्तरीय सेवाका कारण सीमापारिका भारतीय नागरिकका साथै बङ्गलादेश, भुटान र अन्य मुलुकका बिरामीहरूका लागि नेपाली आँखा अस्पतालहरू ‘दृष्टि जोगाउने भरोसाको केन्द्र’ बनेका छन्।


 विदेशी बिरामीबाट १ अर्ब ५० करोडभन्दा बढी विदेशी मुद्रा आर्जन

नेपाल नेत्रज्योति सङ्घको सञ्जालभित्र रहेका २८ वटा आँखा अस्पताल र २२६ वटा आँखा उपचार केन्द्रहरूले आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा विदेशी बिरामीलाई उपचार सेवा दिएबापत १ अर्ब ५० करोड रुपैयाँभन्दा बढी विदेशी मुद्रा भित्र्याएका छन्।

सङ्घका प्रमुख वित्त अधिकृत (सीए) देवराज पन्तका अनुसार यो तथ्याङ्क आर्थिक आम्दानी मात्र नभई नेपाली स्वास्थ्य सेवाले अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा कमाएको जनविश्वासको उत्कृष्ट नमुना हो। “विदेशी बिरामीको आगमनमा भएको वृद्धिले देशको अर्थतन्त्रमा टेवा पुर्‍याउनुका साथै स्वास्थ्य पर्यटनको प्रचुर सम्भावनाको ढोका खोलेको छ,” पन्तले भन्नुभयो।

 किन रोज्छन् विदेशी बिरामीले नेपाल?

विगतमा जटिल उपचारका लागि काठमाडौँ वा छिमेकी मुलुक धाउनुपर्ने बाध्यता रहेकामा अहिले भारत, बङ्गलादेश र भुटानका बिरामीहरू उपचारका लागि नेपाल आउने गरेका छन्।

सङ्घका कार्यकारी निर्देशक डा. शैलेशकुमार मिश्रका अनुसार अनुभवी नेत्र विशेषज्ञ, अत्याधुनिक प्रविधि र उपकरण, सफल शल्यक्रिया, तुलनात्मक रूपमा छोटो प्रतीक्षा अवधि र सर्वसुलभ उपचार खर्चका कारण नेपालको आँखा उपचार अब्बल बनेको हो।

सङ्घको तथ्याङ्कअनुसार आव २०८२/८३ सम्ममा स्वदेशी तथा विदेशी गरी कूल ५ करोड २ लाख ४८९ जना बिरामीले उपचार सेवा पाइसकेका छन् भने ५६ लाख ५९ हजार ६२४ जनाको आँखाको शल्यक्रिया भइसकेको छ।

अस्पतालबाहिरको आर्थिक चक्र र स्वास्थ्य पर्यटन

विदेशी बिरामीको आगमनले अस्पतालको शुल्कमा मात्र सीमा कायम राख्दैन। उपचारका लागि आउने बिरामी र तिनका आफन्तले गर्ने होटल, खाना, यातायात, औषधि र स्थानीय बजारको खर्चले समग्र आर्थिक गतिविधिलाई चलायमान बनाएको छ।

कतिपय बिरामीले उपचारसँगै नेपालका धार्मिक तथा पर्यटकीय स्थलको भ्रमण गर्ने भएकाले यसले स्थानीय व्यवसाय र रोजगारी सिर्जनामा समेत ठूलो योगदान पुर्‍याएको छ।

अन्धोपन न्यूनीकरणमा नेपालको उदाहरणीय यात्रा

विसं २०३५ मा स्थापना भएको नेपाल नेत्रज्योति सङ्घले समुदायस्तरमै पुगेर विद्यालय दृष्टि परीक्षण, मोतियाबिन्दुको शल्यक्रिया र निःशुल्क शिविर सञ्चालन गर्दै आएको छ।

• अन्धोपनको दरमा गिरावट: सन् १९८१ मा ०.८४ प्रतिशत रहेको नेपालको अन्धोपनको दर घटेर हाल ०.२८ प्रतिशतमा झरेको छ।

• भावी लक्ष्य: सन् २०३० सम्म यसलाई ०.२० प्रतिशतमा ल्याउने लक्ष्य राखिएको छ।

स्पष्ट नीति र पूर्वाधार विकासको आवश्यकता

नेपालको आँखा स्वास्थ्य सेवालाई अझ व्यवस्थित र प्रभावकारी बनाउन सरकारले स्पष्ट नीति ल्याउनुपर्ने सङ्घका महासचिव भरतबहादुर चन्द बताउनुहुन्छ।

“स्वास्थ्य पर्यटनको सम्भावनालाई पूर्ण रूपमा उपयोग गर्न सरकारले स्वास्थ्य पर्यटनसम्बन्धी नीति निर्माण, अस्पतालको पूर्वाधार तथा प्रविधिमा लगानी र अन्तर्राष्ट्रिय मापदण्डअनुसार गुणस्तर सुनिश्चित गर्नुपर्छ,” चन्दले भन्नुभयो।

नेपालको आँखा स्वास्थ्य सेवा केवल रोगको उपचारमा सीमित नभई मानवीय सेवा, अन्तर्राष्ट्रिय विश्वास र देशको आर्थिक समृद्धिको नयाँ आधारशिलाका रूपमा अघि बढेको छ।