काठमाडौं । चिया विश्वका धेरै मानिसको दैनिक जीवनको अभिन्न हिस्सा हो। बिहान उठ्नेबित्तिकै होस् वा कामको थकान मेटाउन, साथीभाइसँगको भेटघाट होस् वा फुर्सदको समय, चिया पिउने बानी धेरैमा पाइन्छ। कालो चिया, हरियो चिया तथा अन्य प्रकारका चिया स्वाद र रुचिअनुसार पिउने गरिन्छ। केही अध्ययनले चियामा पाइने जैविक सक्रिय तत्त्वले मुटुको स्वास्थ्यमा सम्भावित लाभ पुर्‍याउन सक्ने देखाएका छन्। तर चिया पिउँदा यसको तापक्रममा ध्यान दिनु पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण हुन्छ।

विशेषज्ञहरूका अनुसार मुख वा घाँटी पोल्ने गरी अत्यधिक तातो चिया पिउनु स्वास्थ्यका लागि हानिकारक हुन सक्छ। पटकपटक धेरै तातो पेय पदार्थ सेवन गर्ने बानीलाई अन्ननलीको क्यान्सरको बढ्दो जोखिमसँग पनि जोडिएको छ। त्यसैले चिया उमालेर वा पकाएर तयार पारिसकेपछि केही समय चिसिन दिनु र आरामसँग सिप गर्दै पिउन सकिने तापक्रममा पुगेपछि मात्र सेवन गर्नु उचित हुन्छ।

अत्यधिक तातो चिया किन हानिकारक हुन सक्छ?

तातो चिया पिउँदा मुख, जिब्रो वा घाँटी पोल्ने अनुभव भएको हुन सक्छ। यस्तो अवस्थामा पेय पदार्थको तापक्रम शरीरका कोमल तन्तुका लागि अत्यधिक भएको बुझ्नुपर्छ। धेरै तातो पेय पदार्थले मुखदेखि अन्ननलीसम्मका भित्री सतहमा तापजन्य चोट पुर्‍याउन सक्छ।

लामो समयसम्म पटकपटक अत्यधिक तातो पेय पदार्थ सेवन गर्ने बानी र अन्ननलीको क्यान्सरबीच सम्भावित सम्बन्ध रहेको विभिन्न अध्ययनले देखाएका छन्। यसको एउटा सम्भावित कारण भनेको उच्च तापक्रमले अन्ननलीको भित्री तहमा बारम्बार क्षति पुर्‍याउनु हो।

अन्ननली भनेको मुख र घाँटीबाट खाना तथा पेय पदार्थलाई पेटसम्म पुर्‍याउने नली हो। यस नलीको भित्री सतहमा बारम्बार तापजन्य चोट पुग्दा दीर्घकालीन रूपमा कोषिकामा क्षति हुन सक्ने र क्यान्सरको जोखिम बढ्न सक्ने वैज्ञानिकहरूको धारणा छ।

यद्यपि, अत्यधिक तातो चिया पिउने सबै व्यक्तिलाई क्यान्सर हुन्छ भन्ने होइन। क्यान्सरको जोखिममा धूमपान, मदिरा सेवन, खानपान, वातावरणीय प्रभाव र अन्य व्यक्तिगत तथा जैविक कारणले पनि भूमिका खेल्न सक्छन्। त्यसैले चियाको तापक्रमलाई मात्र क्यान्सरको एकमात्र कारणका रूपमा बुझ्नु हुँदैन।

चिया कति तातो हुँदा सुरक्षित हुन्छ?

चिया पिउनुअघि त्यसलाई केही समय चिसिन दिनु सबैभन्दा व्यावहारिक उपाय हो। मुख वा घाँटी पोल्ने गरी तातो चिया पिउनबाट बच्नुपर्छ। चियालाई सहज रूपमा सानो घुट्को लिएर पिउन सकिने अवस्थामा पुगेपछि मात्र सेवन गर्नु राम्रो हुन्छ।

अत्यधिक तातो पेय पदार्थको जोखिमसम्बन्धी अनुसन्धानमा सामान्यतया ६५ डिग्री सेल्सियसभन्दा माथिको तापक्रममा सेवन गरिने पेय पदार्थलाई विशेष ध्यान दिइएको पाइन्छ। तर यो तापक्रमलाई सबै परिस्थितिमा लागू हुने निश्चित सुरक्षित सीमाका रूपमा लिनु हुँदैन। चिया कति तातो छ भन्ने कुरा मात्र होइन, कति पटक र कति समयसम्म यस्तो तापक्रममा सेवन गरिन्छ भन्ने कुरा पनि महत्त्वपूर्ण हुन सक्छ।

त्यसैले चिया तयार भएपछि तुरुन्तै पिउन हतार नगर्नुहोस्। केही समय पर्खेर तापक्रम घटेपछि पिउने बानीले मुख तथा घाँटी पोल्ने जोखिम कम गर्न सक्छ। यसले चियाबाट प्राप्त हुन सक्ने सम्भावित स्वास्थ्य लाभ कायम राख्दै अत्यधिक तापक्रमबाट हुने हानि घटाउन पनि सहयोग पुर्‍याउन सक्छ।

कालो चिया र हरियो चिया: कुन रोज्ने?

चियाका विभिन्न प्रकारमध्ये कालो चिया र हरियो चिया बढी प्रचलित छन्। यी दुवैमा पोलिफेनोलजस्ता जैविक सक्रिय यौगिक पाइन्छन्, जसले शरीरमा हुने अक्सिडेटिभ तनाव र अन्य जैविक प्रक्रियामा प्रभाव पार्न सक्छन्।

हरियो चियामा क्याटेचिनजस्ता यौगिक पाइन्छन् भने कालो चियामा प्रशोधन प्रक्रियाका क्रममा बन्ने थियाफ्लाभिन र थियारुबिगिनजस्ता तत्त्व हुन्छन्। यस्ता यौगिकको सम्भावित स्वास्थ्य प्रभावबारे वैज्ञानिक अध्ययन भइरहेका छन्।

केही अनुसन्धानले नियमित चिया सेवन र मुटु तथा रक्तनलीको स्वास्थ्यबीच सकारात्मक सम्बन्ध हुन सक्ने संकेत गरेका छन्। तर चिया पिउँदैमा मुटुरोगबाट निश्चित रूपमा बच्न सकिन्छ वा पहिले नै भएको मुटुरोग निको हुन्छ भन्ने निष्कर्ष निकाल्न मिल्दैन।

स्वास्थ्यका दृष्टिले चिया छनोट गर्दा व्यक्तिगत रुचि, क्याफिन सहन सक्ने क्षमता र चियामा थपिने चिनीको मात्रा विचार गर्नु महत्त्वपूर्ण हुन्छ। सामान्यतया चिनी नहालेको कालो चिया वा हरियो चिया रोज्नु उपयुक्त विकल्प हुन सक्छ।

चियामा चिनी र क्याफिनको मात्रा पनि विचार गरौँ

चियामा प्राकृतिक रूपमा क्याफिन पाइन्छ। यसको मात्रा चियाको प्रकार, पातको मात्रा, पकाउने समय र बनाउने विधिअनुसार फरक पर्न सक्छ। क्याफिनले सतर्कता बढाउन सक्छ, तर बढी सेवन गर्दा केही व्यक्तिमा निद्रामा समस्या, बेचैनी, चिन्ता वा मुटुको धड्कन तीव्र हुनेजस्ता लक्षण देखिन सक्छन्।

विशेषगरी राति निदाउन कठिनाइ हुने, चिन्ता बढी हुने वा मुटुको धड्कन बढ्ने समस्या अनुभव गर्ने व्यक्तिले दिनभरि सेवन गर्ने क्याफिनको कुल मात्रा र चिया पिउने समयबारे ध्यान दिनुपर्छ। आवश्यकताअनुसार साँझपख क्याफिनयुक्त चिया कम गर्नु वा नपिउनु उपयोगी हुन सक्छ।

त्यस्तै, चियामा धेरै चिनी हालेर पिउने बानीले दैनिक कुल चिनी सेवन बढाउन सक्छ। चिनीको अत्यधिक सेवनले तौल नियन्त्रण र चयापचयसम्बन्धी स्वास्थ्यमा प्रतिकूल प्रभाव पार्न सक्ने भएकाले चियामा चिनीको मात्रा घटाउनु वा नहाल्नु राम्रो विकल्प हो।

चिया नपिउने व्यक्तिले सुरु गर्नैपर्छ भन्ने छैन

चियाका सम्भावित स्वास्थ्य लाभबारे चर्चा भइरहे पनि अहिले चिया नपिउने व्यक्तिले मुटुको स्वास्थ्य राम्रो बनाउनकै लागि चिया पिउन सुरु गर्नुपर्ने बाध्यता छैन। मुटुरोगको जोखिम घटाउन चियामा मात्र निर्भर रहनुभन्दा दैनिक जीवनशैलीमा सुधार गर्नु बढी महत्त्वपूर्ण हुन्छ।

मुटु स्वस्थ राख्न नियमित शारीरिक गतिविधि, सन्तुलित आहार, धूमपानबाट टाढा रहने बानी, स्वस्थ रक्तचाप कायम राख्ने प्रयास र कोलेस्ट्रोल नियन्त्रणमा राख्नु प्रभावकारी उपाय हुन्। पर्याप्त निद्रा, स्वस्थ तौल कायम राख्ने बानी र चिकित्सकको सल्लाहअनुसार स्वास्थ्य परीक्षण गराउनु पनि महत्त्वपूर्ण हुन्छ।

विशेषगरी उच्च रक्तचाप, मधुमेह वा कोलेस्ट्रोलको समस्या भएका व्यक्तिले आफ्नो स्वास्थ्य अवस्थाअनुसार खानपान तथा जीवनशैलीमा परिवर्तन गर्नुपर्छ। आवश्यक परे औषधि नियमित सेवन गर्ने र चिकित्सकको सल्लाह पालना गर्ने कुरालाई प्राथमिकता दिनुपर्छ।

निष्कर्ष: चियाको स्वादसँगै स्वास्थ्यको पनि ख्याल गरौँ

चिया दैनिक जीवनको सामान्य पेय पदार्थ भए पनि यसलाई पिउने तरिकाले स्वास्थ्यमा प्रभाव पार्न सक्छ। अत्यधिक तातो चिया पिउनबाट बच्ने, चिसिएपछि मात्र सेवन गर्ने, चिनीको मात्रा घटाउने र क्याफिनको कुल सेवनमा ध्यान दिने बानी अपनाउनु उपयोगी हुन्छ।

चियामा पाइने केही तत्त्वले मुटुको स्वास्थ्यमा सम्भावित लाभ पुर्‍याउन सक्ने भए पनि स्वस्थ मुटुका लागि नियमित व्यायाम, सन्तुलित भोजन, धूमपानबाट दूरी र रक्तचाप तथा कोलेस्ट्रोलको उचित नियन्त्रणको विकल्प चिया होइन।

त्यसैले चिया पिउनुहोस्, तर मुख र घाँटी पोल्ने गरी होइन। स्वादका लागि पिउने चियालाई स्वस्थ जीवनशैलीको एउटा हिस्सा बनाउनुहोस्, स्वास्थ्यको एकमात्र आधार होइन।