अमेरिका र इरानबीच ऐतिहासिक कूटनीतिक सहमति: हर्मोज जलडमरू मध्य खुला गरिने

वासिङ्टन/तेहरान (एजेन्सी) — वर्षौंदेखिको तनाव र शत्रुतापूर्ण सम्बन्धलाई कम गर्ने उद्देश्यले संयुक्त राज्य अमेरिका र इरानबीच एक महत्वपूर्ण सहमति भएको छ। आइतबार भएको यस कूटनीतिक सफलतासँगै दुवै देशले आगामी शुक्रबार एक समझदारी पत्रमा हस्ताक्षर गर्ने र सोही दिनदेखि सहमति लागू हुने घोषणा गरेका छन्।

सहमतिमा के छ?
अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पका अनुसार यो सहमतिसँगै अमेरिकाले इरानी बन्दरगाहहरूमा लगाउँदै आएको नौसैनिक नाकाबन्दी (Naval Blockade) हटाउनेछ। साथै, रणनीतिक रूपमा अत्यन्तै महत्वपूर्ण मानिने ‘हर्मोज जलडमरू मध्य’ (Strait of Hormuz) पुनः सञ्चालनमा आउनेछ। राष्ट्रपति ट्रम्पले उक्त जलक्षेत्र अबदेखि स्थायी रूपमा ‘टोल फ्री’ (निःशुल्क आवतजावत) रहने समेत स्पष्ट पारेका छन्। यद्यपि, सहमतिको विस्तृत दस्ताबेज भने अझै सार्वजनिक गरिएको छैन।

अघिल्लो प्रक्रियामा मतभिन्नता
शुक्रबार स्विट्जरल्याण्डमा आयोजना हुने औपचारिक हस्ताक्षर समारोहपछिको प्रक्रियालाई लिएर दुवै पक्षबीच केही असमझदारी देखिएको छ। इरानका उप-परराष्ट्रमन्त्रीले अमेरिकाले रोक्का गरेको अर्बौं डलर फुकुवा गरेपछि मात्र आणविक वार्ता सुरु हुने बताएका छन्। तर, अमेरिकी अधिकारीहरूले इरानको यो दाबीलाई अस्वीकार गरेका छन्।

इजरायलको मौनता र लेबनान द्वन्द्व
यस ऐतिहासिक सहमतिका विषयमा इजरायलले हालसम्म कुनै औपचारिक प्रतिक्रिया दिएको छैन। सहमतिको खबर सार्वजनिक हुनुअघि आइतबार मात्रै इजरायली सेनाले लेबनानको राजधानी बेरुतमा हवाई आक्रमण गरेको थियो। यसैबीच, राष्ट्रपति ट्रम्पले इजरायली प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतान्याहुको आलोचना गर्दै उनलाई “निकै कठिन व्यक्ति” (Very difficult guy) को संज्ञा दिएका छन्।

बजार र विश्वव्यापी प्रतिक्रिया
सहमति सार्वजनिक भएसँगै अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा कच्चा तेलको मूल्यमा गिरावट आएको छ। आइतबार ब्रेन्ट क्रुड र अमेरिकी क्रुड दुवैको मूल्य घटेको छ भने सोमबार एसियाली शेयर बजारमा सकारात्मक प्रभाव देखिएको छ। पाकिस्तान र कतार जस्ता मध्यस्थकर्ता राष्ट्रहरूले यस सहमतिको स्वागत गरेका छन्।

विशेष संयोग
राष्ट्रपति ट्रम्पले आफ्नो ८० औं जन्मदिनको अवसरमा यो सहमतिको घोषणा गरेका हुन्। ह्वाइट हाउसमा आयोजित एक विशेष कार्यक्रमका बीच यो घोषणा गरिएको थियो। अमेरिकी अधिकारीहरूका अनुसार तेहरानले इरानमा मध्यरात नभएसम्म (अर्थात् ट्रम्पको जन्मदिन नपरुन्जेल) यो खबर सार्वजनिक नगर्न चाहेको थियो, तर ट्रम्पले आइतबार नै यसलाई सार्वजनिक गरिदिए।

यो सहमति कार्यान्वयनमा आएमा मध्यपूर्वको राजनीति र विश्व अर्थतन्त्रमा ठूलो फेरबदल आउने अपेक्षा गरिएको छ।