फुटबल कि ‘सकर’? अमेरिका र क्यानडामा किन भनिन्छ फरक नाम, यस्तो छ रोचक इतिहास

काठमाडौं, १ असार । विश्वका करोडौं प्रशंसकहरूका लागि फुटबल केवल एउटा खेल मात्र नभएर जीवनको एक हिस्सा हो। तर, सन् २०२६ को फिफा विश्वकप आयोजना गर्न लागेका दुई राष्ट्रहरू अमेरिका र क्यानडामा भने यसलाई ‘फुटबल’ नभनी ‘सकर’  भन्ने गरिन्छ।

विश्वका धेरै देशमा फुटबल भनिने यो खेललाई यी दुई देशमा किन ‘सकर’ भनियो? के यो शब्दले अन्य फुटबल प्रेमी राष्ट्रहरूलाई चिढ्याउँछ? यसको इतिहास निकै रोचक छ।

बेलायती मुलकै शब्द
युनिभर्सिटी अफ मिसिगनका प्रोफेसर स्टेफन सिमान्स्कीका अनुसार ‘सकर’ शब्दको उत्पत्ति अमेरिकामा नभई स्वयं बेलायतमै भएको हो। सन् १९६० र ७० को दशकमा बेलायतमा हुर्किएका सिमान्स्की भन्छन्, “म सानो हुँदा बेलायतमा ‘सकर’ शब्दको प्रयोग गर्नु सामान्य मानिन्थ्यो। त्यतिबेला यसलाई लिएर कुनै विवाद थिएन।”

उनको अनुसन्धानका अनुसार, फुटबलको सुरुवातका दिनहरूमा यो खेल सम्भ्रान्त वर्गमा बढी लोकप्रिय थियो। सन् १८६३ मा बेलायतमा ‘फुटबल एसोसिएसन’ स्थापना गर्नेहरू अक्सफोर्ड विश्वविद्यालय र महँगा निजी विद्यालयमा पढेका उच्च वर्गका व्यक्तिहरू थिए।

त्यस समयमा दुई प्रकारका खेलहरू प्रचलित थिए: एउटा ‘रग्बी फुटबल’ र अर्को फुटबल एसोसिएसनको नियम अनुसार खेलिने ‘एसोसिएसन फुटबल’।

अक्सफोर्डको ‘स्ल्याङ’ बाट जन्मियो ‘सकर’
सन् १८८० र १८९० को दशकतिर अक्सफोर्ड विश्वविद्यालयका विद्यार्थीहरू माझ शब्दहरूलाई छोटो बनाउने र अन्त्यमा ‘-er’ थप्ने एउटा अनौठो चलन थियो। उदाहरणका लागि, उनीहरू ‘ब्रेकफास्ट’  लाई ‘ब्रेकर’  र ‘रग्बी’  लाई ‘रगर’  भन्ने गर्थे।

यही क्रममा ‘एसोसिएसन फुटबल’  को बीचको अक्षर ‘soc’ लाई निकालेर त्यसमा ‘-er’ थपियो, जसबाट ‘सकर’ (Soccer) शब्द बन्यो। ऐतिहासिक दस्तावेजहरूका अनुसार यो शब्दको प्रयोग पहिलो पटक अक्सफोर्डका विद्यार्थीहरूले नै गरेका थिए।

विश्वभरि कसरी फैलियो?
खेलकुद इतिहासकार एन्डी मिचेलका अनुसार सन् १८८५ तिरै बेलायतका विभिन्न विद्यालयका पत्रिकाहरूमा ‘सकर’ वा ‘सकर’  शब्दको प्रयोग भएको भेटिन्छ। समयसँगै ‘सकर’ शब्द विश्वका अन्य भागमा पनि पुग्यो।

अमेरिका र क्यानडामा आफ्नै प्रकारको ‘ग्रिडआयरन फुटबल’ (अमेरिकन फुटबल) पहिले नै लोकप्रिय भइसकेको थियो। त्यसैले, विश्वव्यापी रूपमा खेलिने फुटबललाई आफ्नै स्थानीय फुटबलबाट छुट्ट्याउन उनीहरूले ‘सकर’ शब्दलाई नै निरन्तरता दिए।

आज धेरै बेलायतीहरूलाई ‘सकर’ शब्द सुन्दा अलि अप्ठ्यारो लाग्न सक्छ, तर प्रोफेसर सिमान्स्की भन्छन्, “यो पूर्ण रूपमा अंग्रेजी शब्द हो। अमेरिकनहरूले यसको प्रयोग गर्दा कसैले चित्त दुखाउनुपर्ने कारण छैन।”

अहिले अमेरिका र क्यानडामा यो खेलको लोकप्रियता चुलिँदै जाँदा, नाम जेसुकै भए पनि खेलप्रतिको उत्साह भने विश्वभरि नै उस्तै देखिएको छ।(स्रोतः बीबीसी)