इरानमा बढ्दो आन्तरिक सुरक्षा चुनौती: सशस्त्र समूह र बाह्य हस्तक्षेपको दोहोरो दबाब

तेहरान । इरानमा जातीय सशस्त्र समूहहरूलाई प्राप्त बाह्य समर्थनका कारण देशको आन्तरिक सुरक्षा खतरामा परेको विज्ञहरू र सरकारी अधिकारीहरूले चेतावनी दिएका छन्। विशेष गरी अमेरिका र इजरायलसँगको बढ्दो तनावका बीच इरानभित्र सक्रिय साना सशस्त्र समूह र सीमा क्षेत्रमा हुने झडपहरूले तेहरानलाई थप चिन्तित बनाएको छ।

इरानी अधिकारीहरूले हालैका दिनहरूमा देशका विभिन्न स्थानबाट ‘राजतन्त्रवादी’ र ‘क्रान्तिविरोधी’ समूहसँग आबद्ध सशस्त्र सञ्जालहरूलाई पक्राउ गरिएको दाबी गरेका छन्। इस्लामिक रिभोलुसनरी गार्ड कर्प्स (IRGC) का अनुसार दक्षिणी प्रान्त फार्सबाट आठ जनाको एउटा टोली पक्राउ परेको छ, जसले जनवरीको विरोध प्रदर्शनका क्रममा हिंसात्मक गतिविधि गरेको आरोप लगाइएको छ।

किन तारोमा छन् ‘राजतन्त्रवादी’?
सन् १९७९ को इस्लामिक क्रान्तिपछि विस्थापित राजतन्त्रका समर्थकहरू पछिल्लो समय सामाजिक सञ्जाल र सडक प्रदर्शनहरूमा सक्रिय देखिएका छन्। इरानका अन्तिम शाहका छोरा रेजा पहलवीले विदेशमा बसेर वर्तमान सरकार विरुद्ध नागरिकहरूलाई आन्दोलनमा उत्रिन आह्वान गर्दै आएका छन्।

इरानी गुप्तचर मन्त्रालयले हालै मात्र २६ प्रान्तबाट १११ वटा ‘राजतन्त्रवादी सेल’ हरूलाई ध्वस्त पारेको दाबी गरेको छ। सरकारले जनवरीको विरोध प्रदर्शनलाई अमेरिका र इजरायलद्वारा प्रायोजित ‘कु’ (Coup) को प्रयासका रूपमा चित्रण गरेको छ। यद्यपि, अधिकारवादी संस्थाहरूले भने सरकारले प्रदर्शनकारीमाथि अत्यधिक बल प्रयोग र दमन गरेको भन्दै आलोचना गरिरहेका छन्।

प्रमुख सशस्त्र चुनौती: कुर्दिस र बलोच विद्रोही
इरानका लागि सबैभन्दा ठूलो सशस्त्र खतरा पश्चिमी सीमा (इराकको कुर्द क्षेत्र) मा रहेका कुर्दिस लडाकुहरूबाट देखिएको छ। PJAK र PDKI जस्ता समूहहरूलाई इरानले ‘आतङ्कवादी’ घोषणा गरेको छ। अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको प्रशासनले यी समूहहरूलाई इरान विरुद्ध प्रयोग गर्न सक्ने आकलन गरिएको छ।

रोयटर्सको एक रिपोर्ट अनुसार, करिब ५ देखि ८ हजार कुर्दिस लडाकुहरू सीमा पार सैन्य कारबाहीका लागि तयार अवस्थामा रहेका छन्। यद्यपि, हतियारको अभाव र वासिङ्टनबाट स्पष्ट संकेत नपाउँदा उनीहरूको योजना तत्कालका लागि रोकिएको बताइएको छ।

यसैगरी, दक्षिण-पूर्वी सीमा क्षेत्रमा सक्रिय ‘जैस अल-अदल’ नामक बलोच विद्रोही समूहले पनि सुरक्षा बलमाथि निरन्तर आक्रमण गर्दै आएको छ। अगस्टको अन्त्यमा इरानी सेनाले उक्त समूहको एउटा सेललाई ध्वस्त पारेको दाबी गरेको थियो।

वासिङ्टनको रणनीति र आर्थिक संकट
अमेरिकी अधिकारीहरूले इरानभित्रको आर्थिक असन्तोषलाई सरकार विरोधी लहरमा बदल्ने रणनीति लिएको देखिन्छ। अमेरिकी अर्थमन्त्री स्कट बेसेन्टका अनुसार, १०० प्रतिशतको मुद्रास्फीति र आर्थिक नाकाबन्दीका कारण इरानी जनता पुनः सडकमा उत्रिन सक्ने सम्भावना छ।

मिडल इस्ट इन्स्टिच्युटका विज्ञ एलेक्स भातन्काका अनुसार, इरानले जातीय सशस्त्र समूहहरूलाई प्राप्त हुने बाह्य समर्थनलाई आफ्नो अस्तित्वमाथिको खतराका रूपमा हेरेको छ। त्यस्तै, क्विन्सी इन्स्टिच्युटका ट्रिटा पार्सी भन्छन्, “यदि अमेरिकाले इरानसँगको युद्धमा स्थल सेना उतार्ने निर्णय गर्यो भने, यी आन्तरिक सशस्त्र समूहहरू तेहरानका लागि निकै घातक सिद्ध हुन सक्छन्।”

बिग्रँदो आर्थिक अवस्था र बढ्दो विदेशी सैन्य दबाबका बीच इरानले आफ्नो सीमा सुरक्षालाई थप कडा बनाउँदै आन्तरिक दमनलाई पनि तीव्र पारेको छ।