काठमाडौँ, ९ असोज । उपत्यकाको सबैभन्दा ठूलो र ऐतिहासिक सांस्कृतिक पर्व ‘इन्द्रजात्रा’ (नेपाल भाषामा ‘येँयाः’) आज काठमाडौँमा धूमधामका साथ मनाइँदैछ। हरेक वर्ष भाद्र शुक्ल द्वादशीका दिन हनुमानढोका अगाडि विधिपूर्वक लिङ्गो (योसिं) ठाडो पारेपछि सुरु हुने यो आठदिने पर्वको मुख्य दिन (क्वनेयाः) का अवसरमा आज काठमाडौँ उपत्यकामा सार्वजनिक बिदा समेत दिइएको छ। आज राष्ट्रपति लगायत विभिन्न विशिष्ट व्यक्तिहरुलाई कार्यवाहक मेयर सुनिता डंगोलले काठमाडौंको बसन्तपूरमा अवस्थित ग्यालरीबैठकमा पूजा प्रसाद ग्रहणका लागि स्वागत गर्ने कार्यक्रम रहेको छ । काठमाडौं महानगरले इन्द्रजात्रा पर्व मनाउन आवश्यक आर्थिक सहयोग गर्ने देखि लिएर यसको सम्पूर्ण व्यवस्थापनमा सहयोग गर्दै आइरहेको छ ।  

आजको मुख्य आकर्षणका रूपमा वसन्तपुरस्थित कुमारी घरबाट जीवित देवी श्री कुमारी, श्री गणेश र श्री भैरवको रथयात्रा निकालिएको छ।

आजका मुख्य आकर्षण र कार्यक्रमहरू

• कुमारी, गणेश र भैरवको रथयात्रा: गणेश र भैरवको रथ अघि-अघि र जीवित देवी कुमारीको रथ पछि-पछि राखी काठमाडौँको तल्लो तोल (क्वनेयाः) क्षेत्र—लगन, ज्याबहाल, कोहिटी, प्याफल हुँदै वसन्तपुरसम्म नगर परिक्रमा गराइँदैछ।

• राष्ट्र प्रमुखको उपस्थिति: वसन्तपुरस्थित गद्दी बैठकमा राष्ट्रपति, उपराष्ट्रपति, प्रधानमन्त्री, सभामुख, मन्त्रीगण तथा विदेशी कूटनीतिक नियोगका प्रतिनिधिहरूको उपस्थितिमा जीवित देव-देवीको पूजा-आजा र दर्शन गर्ने परम्परा छ।

• परम्परागत मुखौटा नाच: काठमाडौँका पुराना गल्लीहरूमा आज रातभर लाखे नाच, महाकाली नाच, पुलुकिसी (हात्ती) नाच, र सावाभक्कु (भैरव) नाच प्रस्तुत गरिँदैछ।

• श्वेत र आकाश भैरवको दर्शन: इन्द्रजात्राका अवसरमा वर्षमा एकपटक मात्र सर्वसाधारणका लागि खोलिने हनुमानढोकास्थित श्वेत भैरवको विशाल मुखौटाबाट सर्वसाधारणलाई जाँड-रक्सी (हाथ्याः) प्रसादका रूपमा वितरण गरिँदैछ। साथै इन्द्रचोकको आकाश भैरव (किराँती राजा यलम्बर) को मूर्तिलाई पनि विशेष रूपमा सिँगारिएर प्रदर्शनमा राखिएको छ।

इन्द्रजात्राको धार्मिक तथा सांस्कृतिक मान्यता

पौराणिक कथन अनुसार, स्वर्गका राजा इन्द्र आफ्नी आमा डाकिनीका लागि पारिजातको फूल टिप्न मत्र्यलोक (काठमाडौँ उपत्यका) आएका बेला स्थानीयहरूले चोर ठानेर नियन्त्रणमा लिएका थिए। पछि इन्द्रकी आमा आएर छोराको पहिचान गराई, काठमाडौँवासीलाई समयमै वर्षा र कुहिरो दिने तथा दिवङ्गत आत्माहरूलाई स्वर्ग लैजाने वचन दिएपछि इन्द्रलाई छाडिएको लोकविश्वास छ।

सोही खुसीयालीमा वर्षा र सहकालका देवता इन्द्रको पूजा गर्दै यो जात्रा मनाउन थालिएको हो। साथै, सन् १७६८ मा पृथ्वीनारायण शाहले इन्द्रजात्राकै दिन काठमाडौँ उपत्यका विजय गरी एकीकरण गर्नुभएकाले यसको ऐतिहासिक महत्त्व अझ बढी छ।

सुरक्षा र यातायात व्यवस्थापन

जात्राका अवसरमा वसन्तपुर, मखन, इन्द्रचोक, असन, क्षेत्रपाटी, र लगन क्षेत्रका सडकहरूमा सवारी साधन सञ्चालनमा रोक लगाइएको छ। उपत्यका ट्राफिक प्रहरी महाशाखाले वैकल्पिक मार्गको प्रयोग गर्न आग्रह गरेको छ भने जात्रास्थल वरपर व्यापक मात्रामा सुरक्षाकर्मी परिचालन गरिएको छ।