काठमाडौं — काठमाडौं महानगरपालिकाले करिब ८ करोड १५ लाख रुपैयाँ लागतमा नन्दीकेशर सत्तल पुनःनिर्माण गर्ने कार्य थालेको छ। सन् २०७२ सालको विनाशकारी भूकम्पले जीर्ण भएपछि भत्काइएको यो ऐतिहासिक सत्तल लामो समयसम्म स्थानीयबीचको मतभेदका कारण पुनःनिर्माण हुन सकेको थिएन।

असहमतिसँग सम्बन्धित विषयलाई प्रशासनिक तथा न्यायिक प्रक्रियामार्फत सहमतिमा ल्याइएपछि महानगरपालिकाकी कार्यवाहक प्रमुख डंगोलले सत्तल पुनःनिर्माणका लागि जग पूजा र शिलान्यास गर्नुभयो।

“यी संरचना काठमाडौंको पहिचान हुन्” : कार्यवाहक प्रमुख डंगोल

शिलान्यास कार्यक्रममा कार्यवाहक प्रमुख डंगोलले ढलेका मूर्त सम्पदा पुनर्निर्माण गर्ने र हराउँदै गएका अमूर्त सम्पदा पुनःस्थापना गर्ने कार्यलाई प्राथमिकतामा राखी काम भइरहेको बताउनुभयो। “यी संरचना काठमाडौंका पहिचान स्मारक हुन्,” उहाँले भन्नुभयो।

स्थानीय तहबाट पनि सकारात्मक प्रतिक्रिया

वडाध्यक्ष भरतलाल श्रेष्ठले पुनःनिर्माण सुरु हुनु नै आफूहरूका लागि पहिलो सफलता भएको बताउनुभयो। “भत्किएका सम्पदा बनाउँछौं भन्दा पनि काम गर्न पाइएको थिएन। सत्तल पुनःनिर्माणपछि वडाको प्रशासनिक सेवा पनि यहीँबाट प्रवाह गर्नेछौं,” श्रेष्ठले भन्नुभयो।

वडा सचिव सर्वज्ञराज पौडेलले शिलान्याससम्मको चरणमा पुग्नु नै ठूलो उपलब्धि रहेको बताउँदै काम थालनी भइसकेको र अब निर्धारित समयभित्रै निर्माण सम्पन्न गर्नेतर्फ ध्यान दिइने बताउनुभयो। सत्तलको निर्माण अवधि २०८५ भदौ ३० गतेसम्म तोकिएको छ।

निर्माणको प्राविधिक विवरण

आर्किटेक्ट डिजाइनर इरु श्रेष्ठका अनुसार ४४१ दशमलव १४ वर्गमिटर क्षेत्रफलमा निर्माण हुने यो सत्तलको चौडाइ १८ फिट रहनेछ। मौलिक स्वरूपमै दुई तलाको बनाइने यो सत्तलको लम्बाइ दक्षिणतर्फ १४८ फिट र पश्चिमतर्फ १४७ फिट हुनेछ। प्रत्येक तला ३ हजार ८८१ वर्गफिटको हुनेछ।

इतिहास र पृष्ठभूमि

श्री ५ सुवर्णप्रभा महारानीले साके संवत् १७३० मा निर्माण गराएको यो सत्तल विसं १९९० र २०२८ सालमा जीर्णोद्धार गरिएको थियो। तर २०७२ सालको भूकम्पले भत्किएपछि पुनःनिर्माणको क्रममा स्थानीयबीचको मतभेदका कारण काम रोकिएको थियो।

सत्तल पुनःनिर्माणका लागि सुरुमा ११ करोड ९८ लाख २५ हजार ६३५ रुपैयाँ लागत अनुमान गरिएको थियो। तर सार्वजनिक खरिद प्रक्रियामार्फत निर्माण कम्पनी आर.आर.-आर.जी.एस.सँग ८ करोड १६ लाख ९१ हजार ७२३ रुपैयाँमा सम्झौता भएको छ।

२०३६ सालमा काठमाडौं नगर पञ्चायतले तयार पारेको अभिलेखअनुसार यो सत्तल चारै दिशामा समान रूपले फैलिएको थियो। सत्तलको बीच प्राङ्गणमा एउटा मन्दिर पनि रहेको छ भने दक्षिणतर्फको भागमा नन्दी रात्री विद्यालयले कक्षा सञ्चालन गर्न प्रयोग गर्दै आएको थियो।

अभिलेखका अनुसार त्यसबेला घरबारविहीनहरूले समेत सत्तलमा आश्रय लिएका थिए। “काष्ठकला र प्रस्तरकलाले समृद्ध सत्तल संरक्षणको अभावमा ठाउँ-ठाउँको काठहरू मक्किएर खेर गइरहेकाले यथाशीघ्र ध्यान पुर्‍याउनु आवश्यक देखिन्छ,” अभिलेखमा उल्लेख छ। जस्ता र झिँगटी मिश्रित छाना भएको यस सत्तलमा जस्तामा प्वाल परी र झिँगटी फुटेर पानी चुहिने गरेकाले गारोमा प्रतिकूल असर परेको समेत अभिलेखमा जनाइएको छ, जसबाट सत्तल त्यतिबेलै तत्काल मर्मत आवश्यक भएको अवस्थामा रहेको देखिन्छ।