काठमाडौं ।  रङ्गीन फलफूल र तरकारी, स्वस्थ चिल्लो पदार्थ र किण्वित (फर्मेन्टेड) खानाले चिलाउने झुर्री घटाउन, कोलाजेन बढाउन र छालाको बनोट सुधार्न सघाउन सक्ने विशेषज्ञहरूले बताएका छन्।

छाला शरीरको सबैभन्दा ठूलो अङ्ग हो र यसले जीवनभर साथ दिनुपर्छ। यसले हामीलाई तन्नेरी देखाउनुका साथै स्वस्थ राख्न पनि सघाउँछ। तर शरीर र बाह्य संसारबीचको अवरोध भएकाले छालाले निकै चोट खेप्नुपर्छ।

लाइबनिज इन्स्टिच्युट फर इन्भाइरोमेन्टल मेडिसिनका छाला रोग विशेषज्ञ प्राध्यापक जिन क्रुटम्यानका अनुसार वायु प्रदूषण, ओजोन र जलवायु परिवर्तनलगायत धेरै वातावरणीय कारकले छाला बुढो बनाउन भूमिका खेल्छन्। “दशकौँसम्म हामीले पराबैजनी (अल्ट्राभायोलेट) विकिरणलाई वातावरणीय कारणले हुने छालाको बुढ्याइँको मुख्य कारण ठान्यौँ। तर त्यो सही रहेनछ,” उनले भने। “प्राकृतिक सूर्यप्रकाशका अन्य तरङ्गदैर्घ्य, जस्तै दृश्य प्रकाश र इन्फ्रारेड विकिरणले पनि बुढ्याइँमा योगदान दिन्छन्।” तापक्रम बढ्दा पनि यस प्रक्रियामा असर पर्ने उनले बताए।

उमेर बढ्दै जाँदा छालाको संरचना दिने प्रोटिन कोलाजेन क्रमशः घट्दै जान्छ, जसले झुर्री पार्छ। यस्तोमा खानपानलाई प्रायः बेवास्ता गरिन्छ, तर त्यसले छाला स्वस्थ राख्न ठूलो भूमिका खेल्न सक्छ।

१. रङ्गीन फलफूल र तरकारी

प्रशस्त वनस्पतिजन्य खानेकुराले छाला स्वस्थ राख्न महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्ने धेरै अनुसन्धानले देखाएका छन्। रङ्गीन फलफूल र तरकारीमा शक्तिशाली एन्टिअक्सिडेन्ट हुन्छन्, जसले प्रदूषण र घामबाट हुने क्षतिबाट छालालाई जोगाउँछन्। गाजर, भेडे खुर्सानी र गोलभेंडामा लुटिन, लाइकोपिन र बिटा-क्यारोटिनजस्ता क्यारोटिनोइड प्रशस्त हुन्छन्। “यी चिल्लो तन्तुमा जम्मा हुन्छन् र पराबैजनी किरणबाट जोगाउँछन्,” फ्रेडरिक शिलर विश्वविद्यालय जेनाका खाद्य रसायनका प्राध्यापक फोल्कर बोमले बताए।

सनस्क्रिन अझै महत्त्वपूर्ण भए पनि मानिसले यसलाई दैनिक नभई लामो समय बाहिर बस्दा मात्र लगाउने गरेको बोमको भनाइ छ। नियमित रूपमा क्यारोटिनोइडयुक्त खाना खाँदा “वर्षभरि दुईदेखि तीनको हाराहारीमा निरन्तर आधारभूत यूभी सुरक्षा कारक” प्राप्त हुने उनले बताए।

गोलभेंडा वा गाजरमा अलिकति जैतुनको तेलजस्तो स्वस्थ चिल्लो पदार्थ मिसाउँदा शरीरले यी एन्टिअक्सिडेन्ट सजिलै सोस्छ। बिटा-क्यारोटिन भिटामिन ए मा पनि रूपान्तरण हुन्छ, जुन छालाका कोषको वृद्धि र सङ्क्रमणबाट सुरक्षाका लागि महत्त्वपूर्ण छ।

क्यारोटिनोइडले छालाका कोषलाई हाइलुरोनिक एसिड बनाउन पनि सघाउन सक्छ। यसले छालालाई कसिलो र लचिलो राख्छ, र बजारमा पाइने धेरै मोइस्चराइजर तथा “एन्टी-एजिङ” क्रिममा यो पाइन्छ। यही तत्वले कोलाजेन बढाउन पनि सघाउन सक्छ। एक सानो अध्ययनमा दैनिक क्यारोटिनोइड सप्लिमेन्ट लिने महिलामा दस महिनापछि छालाको कोलाजेन र इलास्टिनमा सुधार देखिएको थियो, जसले कोलाजेन भत्किनबाट रोक्न सघाउन सक्ने सङ्केत गर्छ। रङ्गीन फलफूल र तरकारी धेरै खाँदा छालामा स्वस्थ “चमक” आउने पनि पाइएको छ।

तर यसको फाइदा लिन निरन्तर खानुपर्ने क्रुटम्यानले बताए। “जुनसुकै एन्टिअक्सिडेन्ट खाए पनि वातावरणीय असरविरुद्ध सुरक्षा पाउन मापनयोग्य प्रभाव देखिन सामान्यतया आठदेखि १० हप्ता लाग्छ,” उनले भने।

आँपको अध्ययन

आँपले उमेरसँगै छाला तन्नेरी राख्न सघाउने पाइएको छ। क्यालिफोर्निया विश्वविद्यालय डेभिसकी भिभियन फामको नेतृत्वमा रजोनिवृत्ति भइसकेका महिलामाथि गरिएको अध्ययनमा सहभागीले १६ हप्तासम्म हप्ताको चार पटक ८५ ग्राम आँप खाएका थिए। यसले भइसकेका झुर्रीको आकार र नयाँ झुर्रीको सङ्ख्या दुवै घटाएको अनुसन्धानकर्ताले पाए। थप अनुसन्धान आवश्यक भए पनि क्यारोटिनोइडका साथै फ्ल्याभोनोइड र म्याङ्गिफेरिनजस्ता एन्टिअक्सिडेन्ट यसको कारण हुन सक्ने अनुमान उनीहरूले गरेका छन्।

आश्चर्यजनक रूपमा दैनिक करिब २५० ग्राम आँप खाँदा भने झुर्री बढेको पाइयो। अध्ययनका सह-लेखक तथा त्यही विश्वविद्यालयका पोषण प्राध्यापक रबर्ट ह्याकम्यानका अनुसार यसको कारण स्पष्ट छैन, तर आँपमा रहेको उच्च प्राकृतिक चिनी कारण हुन सक्छ। “हाम्रो अनुमान छ, चिनीले छालाका अणुमा केही क्षति पुर्‍यायो,” उनले भने। अध्ययन सानो भए पनि अझै प्रकाशित नभएको अर्को अनुसन्धानले यही नतिजा दोहोर्‍याएको उनले बताए।

आँप र सुन्तलाजन्य फलमा भिटामिन सी पनि प्रशस्त हुन्छ। यसले कोलाजेन उत्पादनमा सघाउँछ र एन्टिअक्सिडेन्टका रूपमा घामको क्षतिबाट छाला जोगाउँछ। अध्ययनले भिटामिन सीले छालाको चिस्यान सुधार्न र कालो दाग घटाउन सघाउन सक्ने देखाएको छ। यसैले भिटामिन सी छाला हेरचाहका सामग्री र सप्लिमेन्टमा व्यापक प्रयोग गरिने क्रुटम्यानले बताए।

२. स्वस्थ चिल्लो पदार्थ

नट्स र बीउबिजन प्रशस्त खाँदा छालालाई फाइदा पुग्न सक्छ। एक सानो अनियमित नियन्त्रित अध्ययनमा १६ हप्तासम्म बदाम खाएकाको अन्य खाजा खानेको तुलनामा देखिने झुर्री कम भएको पाइयो।

नट्स र बीउबिजनमा प्रशस्त हुने भिटामिन ई ले पनि छालालाई कोषीय क्षति र बुढ्याइँबाट जोगाउँछ। यसको कमीले घाउ ढिलो निको हुनेजस्ता छालाको स्वास्थ्यमा असर पार्न सक्छ। बदाम, ओखर (हेजलनट), चिलगोजा र धेरै बीउका तेलमा यो राम्रो मात्रामा पाइन्छ। नट्समा रहेको ओमेगा-६ फ्याटी एसिडले छालाको अवरोध बलियो बनाएर चिस्यान जोगाउँछ।

छालाका लागि राम्रो मानिने अर्को स्वस्थ चिल्लो पदार्थ ओमेगा-३ हो, जुन तैलीय माछा र शैवालमा पाइन्छ। साल्मन, सार्डिन र म्याकरेलजस्ता माछामा ओमेगा-३ प्रशस्त हुन्छ र साना अध्ययनले यिनले घामप्रति छालाको संवेदनशीलता घटाउन सक्ने, त्यसरी घामको क्षतिबाट जोगाउन सघाउन सक्ने सङ्केत गरेका छन्। चिल्ला माछाले भइरहेको कोलाजेन जोगाउन र सूजन घटाउन पनि सघाउँछन्।

३. पेटका लागि लाभदायक खाना

ताजा उत्पादन, नट्स र बीउबिजनले भरिएको विविध आहार खाँदा आन्द्राका सूक्ष्मजीवले फाइदा पाउँछन्, र त्यसबाट छालाले पनि पाउँछ। किनकि आन्द्रा र छालाको स्वास्थ्य गहिरोसँग जोडिएको हुन्छ, जसलाई अनुसन्धानकर्ताले “गट-स्किन एक्सिस” भन्छन्।

विविध वनस्पतिजन्य खाना खाँदा आन्द्राका सूक्ष्मजीवले सूजनविरोधी र एन्टिअक्सिडेन्ट गुण भएका यौगिक निकाल्छन्, जसले छालामा पनि असर पार्छ, ह्याकम्यानले बताए। स्वस्थ आन्द्रा माइक्रोबायोमले रोग प्रतिरोधी प्रणालीलाई सघाएर छालाका समस्या सुधार्न पनि मद्दत गर्छ।

यसका लागि फलफूल, तरकारी, दाल, गेडागुडी, साबुत अन्न, जडीबुटी र मसलासहित विविध वनस्पतिजन्य खाना खानुपर्छ। यसले तनाव घटाउन, निद्रा सुधार्न र सोरायसिसजस्ता छालाका रोगबाट जोगाउन पनि सघाउन सक्छ। साउरक्राउट, किमची, कोम्बुचा वा दहीजस्ता किण्वित खाना आन्द्राका सूक्ष्मजीवलाई पोषण दिन विशेष लाभदायक मानिन्छन्।

६० वर्षको उमेरमा ३० वर्षको जस्तो नदेखिए पनि स्वस्थ खानपानले आगामी वर्षहरूमा छाला स्वस्थ रहने सम्भावना बढाउँछ। अनि सनस्क्रिन लगाउन नभुल्नुहोस्।