डिल्पु कुण्ड : रसुवाको हिमाली काखमा लुकेको सुन्दर गन्तव्य
रसुवा, १ मङ्सिर । हिमालको काखमा चुपचाप बसेको एउटा सुन्दर कुण्ड । वरिपरि फैलिएका अल्पाइन घाँसेमैदान, चट्टानी भूभाग र हिमाली वनस्पति । माथि निलो आकाश र सफा मौसममा टल्किने हिमशृङ्खला । प्रकृतिको यही मनमोहक दृश्यबीच अवस्थित छ– रसुवाको डिल्पु कुण्ड ।
समुद्री सतहबाट करिब चार हजार ५५० मिटरको उचाइमा रहेको डिल्पु कुण्ड आमाछोदिङ्मो गाउँपालिकाअन्तर्गत साञ्जेन हिमालको काखमा अवस्थित छ । स्थानीयवासीले यसलाई पाल्दोर कुण्डका नामले पनि चिन्ने गर्छन् । हिमालबाट निरन्तर भरिने कुण्डको पानी स्वच्छ, पारदर्शी र अत्यन्त चिसो छ ।
रसुवा भन्नासाथ धेरैको सम्झनामा गोसाइँकुण्ड र पार्वतीकुण्डजस्ता चर्चित पर्यटकीय तथा धार्मिक गन्तव्य आउँछन् । तर, यी परिचित गन्तव्यको छायामा कतिपय सुन्दर स्थान अझै ओझेलमै छन् । डिल्पु कुण्ड पनि त्यस्तै सम्भावना बोकेको गन्तव्य हो, जहाँ प्रकृति, धार्मिक आस्था र हिमाली जीवनशैली एकै ठाउँमा भेटिन्छन् ।
हिमाल, फूल र शान्त कुण्ड
डिल्पु कुण्डको मुख्य आकर्षण यसको प्राकृतिक सौन्दर्य हो । हिमाली भूगोलमा फैलिएको घाँसेमैदान, वरिपरिका चट्टान र मौसमी वनस्पतिले कुण्डको सौन्दर्यलाई थप आकर्षक बनाएका छन् । गर्मीयाममा फुल्ने विभिन्न हिमाली फूलले यहाँको वातावरणलाई अझ मनमोहक बनाउँछन् ।
मौसम सफा भएका बेला कुण्ड परिसरबाट वरिपरिका हिमशृङ्खलाको मनोरम दृश्य देख्न सकिन्छ । हिमालको काखमा रहेको शान्त कुण्ड र चारैतिर फैलिएको प्राकृतिक भू-दृश्यले प्रकृतिप्रेमी तथा पदयात्रामा रमाउनेहरूका लागि यो क्षेत्र आकर्षक बन्न सक्छ ।
यहाँ पुग्ने यात्राका लागि भने हिमाली भूगोलको चुनौती पनि स्वीकार गर्नुपर्छ । उचाइ धेरै भएकाले मौसम छिट्टै परिवर्तन हुन सक्छ । त्यसैले यात्रा गर्नुअघि मौसम र बाटोको अवस्थाबारे जानकारी लिनुका साथै स्थानीय पथप्रदर्शकको सहयोग लिनु सुरक्षित मानिन्छ ।
आस्थासँग जोडिएको कुण्ड
डिल्पु कुण्ड केवल प्राकृतिक सौन्दर्यका कारण मात्र महत्वपूर्ण छैन । स्थानीय तामाङ समुदायको धार्मिक तथा सांस्कृतिक आस्थासँग पनि यसको गहिरो सम्बन्ध छ ।
लिखित ऐतिहासिक अभिलेख पर्याप्त नभए पनि पुस्तौँदेखि मौखिक रूपमा हस्तान्तरण हुँदै आएका जनश्रुतिले डिल्पु कुण्डलाई पवित्र स्थलका रूपमा स्थापित गरेको स्थानीयवासी बताउँछन् । विशेष पर्व तथा धार्मिक अवसरमा स्थानीय बासिन्दा यहाँ पुगेर पूजाआजा तथा विभिन्न धार्मिक अनुष्ठान गर्ने परम्परा रहेको छ ।
यसले डिल्पु कुण्डलाई प्राकृतिक गन्तव्यसँगै स्थानीय संस्कृति र मौलिक परम्परा बुझ्न चाहने पर्यटकका लागि पनि अर्थपूर्ण स्थल बनाएको छ ।
पदयात्राको नयाँ गन्तव्य बन्ने सम्भावना
डिल्पु कुण्ड पुग्न काठमाडौँबाट सडकमार्ग हुँदै रसुवाको सदरमुकाम धुन्चे र त्यसपछि चिलिमेसम्म पुग्न सकिन्छ । चिलिमेबाट स्थानीय पदमार्ग हुँदै साञ्जेन क्षेत्र र त्यहाँबाट पैदल यात्रा गरेर कुण्डसम्म पुग्न सकिन्छ ।
यात्राका लागि वैशाख, जेठ तथा असोज–कात्तिक महिना अनुकूल मानिन्छ । यी समयमा मौसम तुलनात्मक रूपमा खुला हुने भएकाले हिमाल र कुण्डको दृश्य स्पष्ट देख्न सकिन्छ । हिउँदमा भने अत्यधिक चिसो र हिमपातका कारण यात्रा कठिन हुन सक्छ ।
तर, पर्यटकीय सम्भावनाका तुलनामा डिल्पु कुण्डमा आवश्यक पूर्वाधारको भने अभाव छ । पदमार्गमा पर्याप्त सङ्केत बोर्ड छैनन् । खानेपानी र बासस्थानको व्यवस्थित सुविधा उपलब्ध छैन । फोहर व्यवस्थापनमा पनि पर्याप्त ध्यान पुग्न सकेको छैन ।
यिनै कारणले प्राकृतिक रूपमा आकर्षक भए पनि यो गन्तव्य अझै सीमित पर्यटकको पहुँचमा छ ।
पार्वतीकुण्डसँग जोडेर विकास गर्नुपर्ने
रसुवा नुवाकोट पर्यटन समाजका अध्यक्ष बलराम न्यौपानेका अनुसार डिल्पु कुण्डजस्ता ओझेलमा परेका गन्तव्यको प्रवर्द्धन गर्न सके जिल्लाको पर्यटनमा नयाँ आयाम थप्न सकिन्छ ।
उहाँ डिल्पु कुण्डलाई नजिकैको पार्वतीकुण्ड तथा साञ्जेन क्षेत्रका अन्य प्राकृतिक र सांस्कृतिक गन्तव्यसँग जोडेर एकीकृत पदमार्गका रूपमा विकास गर्नुपर्ने बताउनुहुन्छ ।
“यस्ता लुकेका गन्तव्यमा आधारभूत पूर्वाधार, पदमार्ग सुधार र पर्याप्त प्रचारप्रसार गर्न सके स्वदेशी तथा विदेशी पर्यटकको बसाइ लम्ब्याउन सकिन्छ,” अध्यक्ष न्यौपाने भन्नुहुन्छ, “यसले स्थानीय अर्थतन्त्र, रोजगारी सिर्जना र सांस्कृतिक संरक्षणमा प्रत्यक्ष टेवा पुग्ने भएकाले स्थानीय तह, पर्यटन व्यवसायी र समुदायबीच सहकार्य आवश्यक छ ।”
संरक्षणसँगै प्रवर्द्धनको आवश्यकता
आमाछोदिङ्मो गाउँपालिकाका अध्यक्ष बुचुङ तामाङका अनुसार गाउँपालिकाभित्र रहेका ऐतिहासिक, धार्मिक तथा पर्यटकीयस्थलको संरक्षण र प्रवर्द्धनलाई स्थानीय सरकारले प्राथमिकतामा राखेको छ ।
उहाँका अनुसार डिल्पु कुण्डको प्राकृतिक तथा सांस्कृतिक महत्व जोगाउँदै पदमार्ग व्यवस्थापन, सङ्केत बोर्ड स्थापना र आधारभूत पूर्वाधार निर्माणका लागि योजनाबद्ध रूपमा काम अघि बढाइनेछ ।
“डिल्पु कुण्डको प्राकृतिक र सांस्कृतिक महत्वलाई जोगाउँदै पदमार्ग व्यवस्थापन, सङ्केत बोर्ड स्थापना र आधारभूत पूर्वाधार निर्माणका लागि गाउँपालिकाले योजनाबद्ध रूपमा काम अघि बढाउनेछ,” अध्यक्ष तामाङ भन्नुहुन्छ, “पर्यटन व्यवसायी र स्थानीय समुदायसँगको सहकार्यमा यस क्षेत्रलाई आकर्षक गन्तव्यका रूपमा विकास गर्न हामी प्रतिबद्ध छौँ ।”
डिल्पु कुण्डको सम्भावना केवल एउटा नयाँ पर्यटकीय स्थल थपिनुमा सीमित छैन । यहाँको हिमाली प्रकृति, स्थानीय तामाङ संस्कृति, धार्मिक आस्था र पदयात्रालाई एकै सूत्रमा जोड्न सके यो रसुवाको नयाँ पर्यटन गन्तव्य बन्न सक्छ ।
प्रकृतिले दिएको सुन्दरता जोगाउँदै आवश्यक पूर्वाधार थप्ने र यसको पहिचानलाई देश–विदेशसम्म पुर्याउने हो भने अहिले ओझेलमा रहेको डिल्पु कुण्ड भोलिका दिनमा रसुवाको अर्को आकर्षक हिमाली गन्तव्यका रूपमा स्थापित हुन सक्छ ।
