गोरखाका किसानको श्रममा बज्र : धानबालीमा मरुवा रोग

काठमाडौँ, भदौ ८ । गोरखाको पालुङटारस्थित प्रसिद्ध ‘एकहजार फाँट’मा हरियो धानका बोट पहेँलिदै सुक्न थालेपछि सयौँ किसान परिवारको निद्रा हराएको छ । वर्षभरिको छाक टार्ने र आम्दानीको मुख्य स्रोत मानिएको धानबालीमा ‘मरुवा रोग’ फैलिएपछि करिब ४०० रोपनी क्षेत्रफलको धान खेत नष्ट भएको छ । जसले किसानहरूको लगानी र महिनौँको परिश्रम खेर जाने जोखिम बढेको छ ।

पालुङटार नगरपालिकाको वडा नं. ४, ६ र विशेषगरी वडा नं. ८ को द्वारटार क्षेत्रका किसानहरू अहिले सुकेको धानको बोट हेरेर टोलाउन बाध्य छन् । खेतमा पसिना बगाएर हुर्काएको बाली एक्कासी मर्न थालेपछि उनीहरूको अनुहारमा चिन्ता र निराशा छाएको छ ।

कृषि ज्ञान केन्द्र, गोरखाका अनुसार यो ‘मरुवा रोग’ एक प्रकारको ढुसी हो, जसले धानको बोटलाई सुकाएर काम नलाग्ने बनाइदिन्छ । केन्द्रका बाली संरक्षण अधिकृत अब्बादत्त विष्टले किसानको खबरपछि प्राविधिक टोलीले खेतमै पुगेर अध्ययन गर्दा गोरखनाथ, सावित्री र मन्सुली जातको धानमा यो समस्या भयावह देखिएको बताउनुभयो ।

के भन्छन् विज्ञ?

अधिकृत विष्टका अनुसार, किसानले बीउ खरिद गर्दा नै सचेत नहुनु र रोग प्रतिरोधी क्षमता कम भएका जात लगाउनुले पनि यो समस्या निम्तिएको हो । सोही फाँटमा लगाइएको ‘राम धान’ मा भने रोगको कुनै असर देखिएको छैन, जसले सही बीउको छनोट कति महत्त्वपूर्ण छ भन्ने देखाउँछ ।

केन्द्रले तत्कालका लागि रोग लागेको क्षेत्रमा ढुसीनाशक औषधि छर्किएको छ । यसबाट ५० प्रतिशत बाली जोगाउन सकिने आशा गरिए पनि बाँकी आधा बाली नष्ट हुने निश्चित जस्तै छ ।

यो घटनाले केवल धान उत्पादन घट्ने मात्र होइन, यसले सिधै किसानको भान्सा र आर्थिक अवस्थामा गम्भीर असर पार्ने देखिएको छ । बालीमा निर्भर परिवारहरूको वर्षभरिको योजना र सपनामा तुषारापात भएको छ । यसले भविष्यमा किसानहरूलाई उन्नत र रोग प्रतिरोधी बीउ तथा प्राविधिक ज्ञानको सहज पहुँच कति आवश्यक छ भन्ने पाठ सिकाएको छ ।