परिवार योजनामा महिलाकै भार : शिविरमा पुरुष सेवाग्राहीको उपस्थिति न्यून
काठमाडौँ, पुस १३ । सरकारले घरदैलोमै पुगेर निःशुल्क उपलब्ध गराउँदै आएको ‘एकीकृत परिवार योजना शिविर’ मा पुरुषको उपस्थिति निराशाजनक देखिएको छ । स्थायी बन्ध्याकरण (भ्यासेक्टोमी) गर्दा शारीरिक रूपमा अशक्त भइने र काम गर्न नसकिने भन्ने गलत भ्रमका कारण पुरुषहरू सेवा लिन हच्किएका हुन्, जसका कारण परिवार योजनाको सम्पूर्ण भार महिलाको काँधमा मात्र पर्ने गरेको पाइएको छ ।
हालै कैलालीका १० स्थानमा सञ्चालन गरिएको घुम्ती शिविरको तथ्याङ्कले यो खाडललाई प्रष्ट पार्छ । सो शिविरमा २११ जनाले स्थायी सेवा लिएकोमा १९३ जना महिला (मिनील्याप) र केवल ८ जना पुरुषले मात्र भ्यासेक्टोमी गराएका छन् । जिल्ला स्वास्थ्य कार्यालय कैलालीका प्रमुख रमेश कुँवरका अनुसार सबै सेवा निःशुल्क हुँदा पनि पुरुषको रुचि नदेखिनु चुनौतीपूर्ण छ ।
स्वास्थ्य कार्यालयका परिवार नियोजन अधिकृत ओलटनारायण चापागाईँका अनुसार बन्ध्याकरणपछि भारी काम गर्न नसकिने वा पुरुषत्वमा असर पर्ने जस्ता सामाजिक भ्रम अझै कायम छन् । गत आर्थिक वर्षमा सुनौलो परिवार नेपालको प्राविधिक सहयोगमा देशका २८ जिल्लामा सञ्चालित शिविरहरूमा १० हजार १९९ महिलाले सेवा लिँदा पुरुषको सङ्ख्या जम्मा ४९७ मा सीमित रहेको थियो ।
स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या मन्त्रालयले पछिल्लो समय ‘एकीकृत परिवार योजना शिविर’ लाई प्रभावकारी बनाउन स्थानीय तह र सेवाप्रदायक संस्थाहरूसँग साझेदारी नीति अपनाएको छ । परिवार कल्याण महाशाखाकी प्रजनन स्वास्थ्य शाखा प्रमुख शर्मिला दाहाल पौडेलले स्वास्थ्य सङ्घीयताको ढाँचामा स्थानीय तहसँग समन्वय गरी सेवाग्राहीको पहिचान गर्ने र पायक पर्ने स्थानमै शिविर लैजाने रणनीति लिइएको बताउनुभयो ।
भ्यासेक्टोमी (पुरुष) : ४९७ (गत आवको शिविरमा)
मिनील्याप (महिला) : १०,१९९ (गत आवको शिविरमा)
आधुनिक साधन प्रयोग दर : ४२.८%
महिनावारी गडबडी र बालविवाह : ४१% महिलाको १८ वर्षभन्दा कम उमेरमै विवाह
नेपालमा परिवार नियोजनका साधनको प्रयोगदर ५३ प्रतिशतमा सीमित छ, जसमा आधुनिक साधनको हिस्सा ४२.८ प्रतिशत मात्रै छ । अझै २३.७ प्रतिशत महिलाले चाहेर पनि परिवार नियोजनको सेवा पाउन सकेका छैनन् । ३५ प्रतिशत किशोरीको १८ वर्ष नपुग्दै विवाह हुने गरेको छ भने १४ प्रतिशत किशोरी कम उमेरमै आमा बन्ने गरेका छन् ।
स्वास्थ्य मन्त्रालयका प्रवक्ता डा. प्रकाश बुढाथोकीका अनुसार २० वर्षभन्दा कम उमेरमा हुने विवाह अन्त्य गर्न र सुरक्षित गर्भपतन सेवालाई विस्तार गर्न मन्त्रालयले साझेदार निकायहरूसँग सहकार्य तीव्र पारेको छ । विपन्न र सीमान्तकृत समुदायसम्म पहुँच पुर्याउन मेरी स्टोप्स नेपाल र सुनौलो परिवार नेपालले सातै प्रदेशमा ‘मेडिकल टिम’ परिचालन गरेका छन् ।
महत्तरी, रसुवा र कैलाली जस्ता जिल्लाहरूमा सञ्चालित र प्रस्तावित शिविरहरूले सेवामा पहुँच बढाए पनि पुरुषलाई मानसिक रूपमा तयार पार्न अझै ठूलो सचेतनाको आवश्यकता देखिएको विज्ञहरूको ठम्याइ छ ।
