वासिङ्टन डीसी ।  अमेरिकी अन्तरिक्ष एजेन्सी नासाले अन्तरिक्ष सञ्चारको क्षेत्रमा एउटा ठूलो सफलता हासिल गरेको छ। नासाले हालै प्रदर्शन गरेको नयाँ प्रविधिले अब अन्तरिक्षयानहरूलाई विभिन्न नेटवर्कहरूबीच स्विच गर्न (नेटवर्क बदल्न) अनुमति दिनेछ। यसले भविष्यमा अन्तरिक्षमा थप लचिलो र भरपर्दो ‘अन्तरिक्ष इन्टरनेट’  निर्माण गर्ने बाटो खोल्नेछ।

के हो PExT प्रविधि?
नासाको ‘पोलिलिंगुअल एक्सपेरिमेन्टल टर्मिनल’ (PExT) नामक प्रयोगात्मक उपकरणले आफ्नो प्राथमिक प्राविधिक परीक्षण सफलतापूर्वक सम्पन्न गरेको छ। यस प्रविधिको मुख्य विशेषता भनेको अन्तरिक्षयानलाई एउटै सञ्जालमा मात्र सीमित नराखी उपलब्ध विभिन्न सरकारी तथा व्यावसायिक स्याटेलाइट नेटवर्कहरूसँग जोड्नु हो।

यो परियोजनाले आफ्नो प्रारम्भिक लक्ष्य पूरा गरिसकेको र निकै आशाजनक नतिजा देखाएकोले नासाले यस मिसनलाई थप विस्तार गर्ने निर्णय गरेको छ।

परम्परागत सीमाको अन्त्य
यसअघि अन्तरिक्ष मिसनहरू सञ्चारका लागि कुनै एउटा निश्चित नेटवर्कमा मात्र निर्भर हुनुपर्ने बाध्यता थियो। तर, २३ जुलाई २०२५ मा ‘योर्क स्पेस सिस्टम्स’ को ‘बार्ड’ (BARD) अन्तरिक्षयानमार्फत प्रक्षेपण गरिएको PExT ले यो सीमा तोडिदिएको छ। यसले व्यापक रूपमा प्रयोग गरिने ‘Ka-band’ स्पेक्ट्रमको प्रयोग गरी सरकारी र व्यावसायिक दुवै प्रणालीहरूबाट डाटा पठाउन सक्छ।

डिसेम्बर २०२५ मा गरिएको परीक्षणमा यो प्रविधिले नासाको आफ्नै ‘ट्र्याकिङ एन्ड रिले स्याटेलाइट’  प्रणालीका साथै व्यावसायिक कम्पनीहरू ‘भायासट’ र ‘एसईएस स्पेस एन्ड डिफेन्स’ का नेटवर्कहरू प्रयोग गरी सफलतापूर्वक पृथ्वीमा तथ्याङ्क पठाएको थियो।

जमिनसँग सिधा सम्पर्कको परीक्षण
नासाले यो मिसनलाई अप्रिल २०२७ सम्म विस्तार गरेको छ। विस्तारित मिसन अन्तर्गत अब अन्तरिक्षबाट सिधै पृथ्वीमा सञ्चार गर्ने क्षमताको परीक्षण भइरहेको छ। यसका लागि जर्मनीको वाइलहेममा रहेको ‘एसएससी स्पेस’  को ग्राउन्ड स्टेशन नेटवर्क प्रयोग गरिँदैछ।

भविष्यका मिसनहरूले रिले उपग्रह वा सिधै ग्राउन्ड स्टेशनमध्ये जुन उपयुक्त हुन्छ, त्यही मार्गबाट डाटा पठाउन सक्नेछन्। यसले सञ्चारको कभरेज बढाउने र कुनै एउटा प्रणालीमा समस्या आए पनि सञ्चार अवरुद्ध नहुने (Resilience) सुनिश्चित गर्नेछ।

सफ्टवेयरले थप्नेछ सहजता
सञ्चार प्रणालीलाई थप व्यवस्थित बनाउन नासाले ‘आलेरिया टेक्नोलोजिज’  सँग मिलेर उनीहरूको ‘स्पेसटाइम’ सफ्टवेयर प्लेटफर्मको पनि परीक्षण गरिरहेको छ। यस सफ्टवेयरले विभिन्न मिसनहरूका लागि उपलब्ध सञ्चार सेवाहरूको व्यवस्थापन गर्न र कुन समयमा कुन नेटवर्क प्रयोग गर्ने भन्ने योजना बनाउन मद्दत गर्नेछ।

यो सहकार्य अमेरिकी रक्षा विभागको ‘हाइब्रिड स्पेस आर्किटेक्चर’ कार्यक्रमको एक हिस्सा पनि हो, जसको उद्देश्य सरकारी र व्यावसायिक स्याटेलाइट नेटवर्कहरूलाई बिना अवरोध सँगै काम गर्न सक्ने बनाउनु हो।

भविष्यको अन्तरिक्ष खोजीमा टेवा
नासाको ‘स्पेस कम्युनिकेसन्स एन्ड नेभिगेसन’ कार्यक्रम र ‘जोन्स हप्किन्स एप्लाइड फिजिक्स ल्याबोरेटरी’ को साझेदारीमा सञ्चालित यो परियोजनाले भविष्यका जटिल अन्तरिक्ष मिसनहरूका लागि आधार तयार गरिरहेको छ।

अन्तरिक्षमा मानव गतिविधि र अनुसन्धान बढ्दै जाँदा PExT जस्ता प्रविधिले अन्तरिक्षयात्री र वैज्ञानिकहरूलाई पृथ्वीसँग निरन्तर र छिटो सम्पर्कमा रहन सघाउनेछ। यो प्रविधिले पृथ्वीको तल्लो कक्ष  मात्र नभई चन्द्रमा र मंगल ग्रहका भावी मिसनहरूमा पनि महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्ने विश्वास गरिएको छ।